Vizita në Kosovë e njeriut më të rëndësishëm në State Department-in amerikan për Narkotikët Ndërkombëtarë dhe Forcimin e Ligjit ka kaluar në heshtje pothuajse totale, ndërsa “Zëri’ është mediumi i vetëm i cili e ka pasur mundësinë të dëgjojë përshtypjet e Bryan Nichols, pas takimeve me zyrtarë të shtetit kosovar.

Zëvendësndihmësi kryesor i sekretarit për çështjet e trafikimit të narkotikëve në SHBA ka shumë për të thënë, shumica prej të cilave janë vlerësime pozitive për rrugën që po ecën Kosova. Ndoshta vlerësimet pozitive të Nichols për Kosovën kanë të bëjnë me faktin se karriera e tij e jashtëzakonshme në luftimin e trafikantëve të drogës përfshin edhe shtete si Afganistani, vend që konsiderohet si një ndër prodhuesit më të mëdhenj të drogës në botë.

Ai megjithatë do largohet nga Kosova i ngazëllyer me përkushtimin që e ka parë te zyrtarët kosovarë për ta luftuar atë që, sipas Bryan Nichols, është problemi më i madh, përdorimi i territorit kosovar si transit për drogë, trafikim njerëzish etj.

“Kosova është një vend që është në udhëkryqet e Evropës, pra ju keni trafikues droge, kontrabandues të cigareve, benzinës, trafikues njerëzish që e përdorin lokacionin gjeografik të Kosovës, lokacion ky që është një bekim për vendin tuaj, por në të njejtën kohë edhe mallkim, pasi ju bën të jeni në qendër të gjërave”, vlerëson ndër të tjera Nichols.

Zëri: Zotëri Nichols, falemnderit shumë për mundësinë që na keni dhënë të flasim me ju. Duke mos e harruar pozitën e rëndësishme që mbani në Departamentin e Shtetit, vizita juaj në Kosovë është e një rëndësie të veçantë, mirëpo cila është arsyeja e saktë që ju solli këtu?

Nichols: Kosova është një vend me prioritet për SHBA-të. E ardhmja e Kosovës dhe e tashmja, shqetësimet që ka ajo dhe mirëqenia e popullit janë jashtëzakonisht të rëndësishme për ne. Ne në Byronë e Narkotikëve Ndërkombëtarë dhe Çështjeve të Zbatimit të Ligjit kemi programe në të gjithë botën, më sakt më shumë se 70 shtete, kemi portofol aktiv përmes të cilit menaxhojmë rreth 6.2 miliardë dollarë.

Pra, shumë gjëra ndodhin nëpër botë, mirëpo ky shtet është me rëndësi të madhe pasi është edhe një nga shtetet më të reja në botë që ka bërë progres të jashtëzakonshëm, por i cili ka ende mjaft punë për të bërë, për këtë doja që të vija për ta parë vetë.

Zëri: A është edhe ndonjë projekt i veçantë që ju solli në Kosovë apo është tërësisht vizitë rutinore pasi siç thoni edhe vetë, ky shtet është me rëndësi për ju?

Nichols: Ne kemi një gamë të gjerë të portofoliove në të cilat po punojmë dhe nuk kam pasur nevojë të shoh një projekt të veçantë, por doja që të shihja dy projekte që ne jemi duke i punuar në mënyrë bilaterale dhe që po i punojmë përmes EULEX-it.

Ne i përkrahim financiarisht disa gjëra në kuadër të EULEX-it, përfshirë edhe një kontigjent të rëndësishëm të policisë,prokurorisë, gjykatësish, zyrtarëve doganorë, këshilltarëve politikë, si dhe kemi disa programe të tjera bilaterale me Ministrinë e Punëve të Brendshme, atë të Drejtësisë, Policinë e Kosovës, shoqërinë civile dhe të gjitha këto janë shumë të rëndësishme që të ndërtohet një sundim i tërësshëm i ligjit në Kosovë.

Zëri: Do ju pyes pak më vonë rreth projekteve amerikane dhe ndihmës së madhe financiare amerikane në Kosovë, më lejoni fillimisht t’ju pyes pse thoni që Kosova është vend shumë i rëndësishëm për ju?

Nichols: E para është se Kosova është në zemër të Evropës dhe që është vend i ri. Në aspektin e sundimit të ligjit, fortësia e sundimit të ligjit në Kosovë ka efekt jashtëzakonisht të madh në tërë rajonin. Pra, nëse nuk ka zbatim adekuat të ligjit dhe drejtësisë brenda Kosovës, kjo do të thotë trafikuesit e njerëzve, të drogës apo kriminelët e luftës do të mund të operonin lirshëm jo vetëm këtu por në Evropë në përgjithësi.

Sa i përket përkushtimit të SHBA-ve për të drejtat e njeriut, vetëvendosjes, drejtësisë…ky është një vend ku populli ka vendosur për fatin e tij, se ata e kanë marrë përsipër krijimin e një shteti të ri dhe kjo prek imagjinatën e popullit amerikan për atë se çfarë po bën populli i Kosovës për veten e tij dhe ne jemi shumë krenarë në këtë aspekt. Unë mendoj se kjo ndjesi ekziston në tërë botën. Këto pra janë arsyet pse (Kosova) është e rëndësishme.

Zëri: Për shkak të pozitës gjeografike që e ka Kosova në Evropë dhe mundësitë që ofron kjo pozitë për trafikimi droge, njerëzish apo krimit të organizuar në përgjithësi, a është Kosova një vend i frikshëm?

Nichols: “Frikshëm” nuk është fjala që do e përdorja unë. Unë mendoj që duke e pasur parasysh historinë e këtij vendi, për 12 vjet që kur këtu është i pranishëm komuniteti ndërkombëtar, dhe ndoshta në shikim të parë mund të ketë një moment frustrimi apo shqetësimi, sidoqoftë kur e sheh tërë filmin, fjala është për një tregim të mirë të progresit.

Amerikanët që punojnë apo kanë punuar këtu në çështjet e sundimit të ligjit në kohë të ndryshme të historisë së saj janë shumë optimistë rreth progreesit që ka bërë ky shtet. Kur e kujtoni se ku ka qenë Kosova në vitet 98 apo 99 apo edhe në vitin 2000 dhe e krahasoni me ku është tani e shihni se fjala është për një tregim të jashtëzakonshëm të suksesit.

Pata kënaqësinë që të takohem me ministrin tuaj të Brendshëm, drejtorin gjeneral të Policisë, ministrin e Drejtësisë dhe në të gjitha këto institucione ka pasur prpogres shumë të madh.

Normalisht që ka edhe probleme pasi ato i gjen në çdo shtet. Mirëpo këtu shihet përkushtim për të ndërtuar institucione transparente, të fuqishme, të sinçerta dhe të përgjegjshme dhe se ka njerëz që ndërmarrin hapa konkretë për t’i ndërtuar ato institucione.

Unë mund t’ju them se ka edhe shtete të tjera nëpër botë të cilat s’dua t’i përmend me emër, ku nuk ka zyrtarë që janë aq të përkushtuar e të dedikuar apo që ndërmarrin hapa konkretë drejt një të neserme më të mirë për popullin e tyre. Populli i Kosovës duhet të jetë krenar në lidershipin që e kanë.

Zëri: Duke e pasur parasysh mundësinë historike për zhvillim që e kemi pasur si vend këto 12 vite pas luftës, ndoshta kjo është arsyeja pse njerëzit në Kosovë presin shumë më shumë. Ju përmendet problemet që ende ekzistojnë, derisa në të njejtën kohë SHBA-të publikojnë raporte të ndryshme rreth trafikimit të drogës apo krimit të organizuar, në të cilat Kosova rregullisht përmendet si vend tranzit apo dhe vend i origjinës. Cili në fakt është problemi më i madh i Kosovës, të qenit vend transit apo vend i origjinës?

Nichols: Varet në kategorinë që ju e shikoni, mirëpo sigurisht kur e shikoni krimin në përgjithësi, shqetësim më i madh është me siguri të qenit vend transit se sa vend i origjinës. Gjeografikisht dhe në aspektin e popullatës, fjala është për një vend relativisht të vogël që ka pothuajse të njejtën madhësi sa shteti i “Connectikut” dhe ju keni dy milionë banorë.

Mundësia e Qeverisë së Kosovës për të kontrolluar atë që ndodh brenda kufijve të saj, në aspektin kohor mesatar dhe afatgjatë, do të jetë mjaftë e mirë. Mirëpo Kosova është gjithashtu një vend që është në udhëkryqet e Evropës, pra ju keni trafikues droge, kontrabandues të cigareve, benzinës, trafikues njerëzish që e përdorin lokacionin gjeografik të Kosovës , lokacion ky që është një bekim për vendin tuaj, por në të njejtën kohë edhe mallkim pasi ju bën të jeni në qendër të gjërave.

Njerëzit duhet të kalojnë përmes Kosovës që të arrijnë në pjesë të tjera të Evropës. Pra, unë nuk shoh shumë problem rreth kultivimit të drogës këtu, ndonëse ka sado pak kultivim të mariuanës , por kjo nuk është me të vertët një situatë unike. Unë them që pothuajse të gjitha vendet kanë kultivim të mariuanës, edhe SHBA-të kanë, fqinjët tanë në jug dhe veri kanë gjithashtu. Pra (kultivimi i mariuanës është një fenomen i përbashkët.

Ajo që është më shqetësuese është kur shohm tranzit të heroinës apo kokainës dhe e di pasi kam folur me drejtorin e Policisë, ministrin e Brendshëm e atë të Drejtësisë se ata janë të përkushtuar që ta trajtojnë këtë problem, pasi më siguruan se po bëjnë çdo gjë të mundshme për ta luftuar këtë transit.

Zëri: Cili është prioriteti kryesor për ju, që besoj se u keni thënë edhe zyrtarëve vendorë në formë këshille?

Nichols: Kjo është vizita ime e parë në Kosovë dhe unë në fakt i pyeta ata se cilat janë prioritetet e tyre, çfarë mendojnë se kanë nevojë më shumë? Unë mendoj se ne së bashku u pajtuam që Policia e Kosovës ka aftësi jashtëzakonisht të madhe për të trajtuar aktivitete rutinore kriminale apo hetimet e llojit normal që ndodhin në këtë shtet.

Çështjet që çojnë para janë ato më komplekse, si hetimet për krim të organizuar, krimet kibernetike me kompjuterë, sulmet ndaj rrjeteve ndërkombëtare të trafikimit të drogës apo njerëzve, këto janë pra hetimet që janë më komplekse për të cilat vendorët janë të interesuar të ndihmohen më shumë. Kur është fjala për aftësitë bazike, ata i kanë ato, pasi policia është shumë profesionale.

Çështja tjetër që ata dhe ne jemi të shqetësuar është aftësia e policisë për të operuar në mënyrë efektive në tërë territorin e Kosovës pasi është e qartë se ekziston problemi i mundësisë së lëvizjes së lirë në veri që e ndalon policinë për të kryer në tërësi përgjegjësitë e veta. Për këtë ata janë të shqetësuar, mirëpo kjo nuk është vetëm çështje policore, por edhe politike dhe e di se shumë njerëz janë duke punuar për ta zgjidhur atë çështje.

Zëri: Arsyeja pse insistova që të gjej se cili është problemi kryesor për Kosovën është se duke i bërë publike këto çështje, shoqëria në Kosovë informohet më mirë dhe ajo edhe mund të kontribojë më mirë më pas në luftimin e këtyre dukurive, apo jo? Për t’ia shtuar kësaj edhe një nënpyetje, sa thoni ju që shoqëria mund të kontribojë në këtë aspekt?

Nichols: Është e vërtetë se duhet të ndodhin një varg gjërash. Shërbimi prokurorial është duke i zhvilluar aftësitë e saj, derisa ne po punojmë edhe me shoqërinë civile për të kuptuar më mirë se cilat janë të drejtat e njerëzve dhe se si të kenë qasje në drejtësi në mënyrë të duhur. Më pas është se si kërkoni të drejtat tuaja, programet e avokimit për viktimat, trajnimet për gjyqtarët që të kenë mundësi të operojnë në mënyrë efektive dhe të trajtojnë më pas rastet e mbetura. Unë mendoj që ka qenë një ambient i vështirë kur është fjala te ekzekutimi i drejtësisë në Kosovë.

Njerëzit që punojnë brenda sektorit të drejtësisë kanë pasur të bëjnë me disa korniza të ndryshme të drejtësisë, ju keni pasur kornizën ligjore jugosllave që ka ekzistuar më parë e më pas e keni pasur komunitetin ndërkombëtar që ka ardhur këtu përmes UNMIK-ut duke sjellë një numër të madh të modeleve, ligjeve e legjislacionit e më pas vjen EULEX-i derisa Qeveria e Kosovës e aprovon legjislacionin e ri të saj, të gjitha këto duke provuar që të operojnë në një ambient ku rregullat dhe loja ndryshojnë në mënyrë rapide.

Këto janë një sfidë e madhe për prokurorët dhe gjyqtarët dhe të ndërtosh një sistem që është i përgjegjshëm për nevojat aktuale të popullit të Kosovës. Kam pasur kënaqësinë e bisedës me ministrin e Drejtësisë rreth prioriteteve të tij dhe një nga gjërat që ai është shumë i interesuar është marrëveshja e ekstradimit mes SHBA-ve dhe Kosovës e cila do e përditësonte traktatin tonë origjinal të ekstradimit i cili ekziston nga viti 1901.

Pra, një traktat 110- vjeçar është e qartë se nuk është zgjidhja optimale pasi daton nga koha kur kompjuterët nuk ekzistonin, dhe kështu krimet kibernetike nuk përfshihen nga atë traktat. Kjo kërkesë është diçka për të cilën unë do të punoj kur të kthehem në SHBA. Ne gjithashtu kemi folur edhe për çështjen e korrektimit në aspektin që të sigurohemi se udhëheqësit e burgjeve të jenë sa më njerëzorë dhe efektivë.

Kemi folur për Kodin Penal, procedurat e Kodit Penal janë dy fusha të tjera ku ne do bëjmë përpjekje që të jemi përkrahës ndaj Ministrisë së Drejtësisë dhe njerëzve të Kosovës që të draftojnë një Kodin Penal efektiv për t’u përballur me çështjen e përfitimit të pasurive në mënyrë të paligjshme dhe se t’i trajtoni ato…nëse më pas ato gjëra të vlefshme mund t’i përdorni për të mirën e popullit, ky është një hap i rëndësishëm në të pasurit të një sistemi modern të drejtësisë.

Zëri: Ajo që duket të jetë e përbashkëta e shoqërive në transicion është implementimi i duhur i ndihmës që i vjen nga jashtë. Kur flasim për drejtësinë e kemi parasysh që Ambasada Amerikane dhe USAID-i ka dhënë ndihma të mëdha financiare për Kosovën, megjithëse ende shihet se ka jo pak probleme në implementimin e projekteve të tilla. A po përdoren si duhet këto ndihma financiare që po jepen për komponentën e drejtësisë?

Nichols: Mendoj që asistenca jonë po përdoret mirë në Kosovë. Unë merrem me shumë shtete në botë dhe ju keni të drejtë që vendet në transicion përballen me një sfidë të veçantë. Unë mendoj që talenti dhe kapaciteti njerëzor i popullit të Kosovës është më i lartë se sa një numër vendesh ku ne punojmë. Progresi në atë me të cilen ne merremi ka qenë mjaft i rëndësishëm.

Gjërat të cilat ne po i bëjmë janë programet e gjeneratave. Unë e kam kaluar pjesën më të madhe të karrierës në Amerikën Latine dhe mund t’ju them që aty ka shtete me të cilat ne kemi punuar për dy apo tre dekada dhe ato ende janë duke u përballur me shumicën e problemeve të njejta me të cilat ju përballeni këtu në Kosovë.

Ju duhet të jeni krenarë me progresin që e keni bërë. Të transformoni një sistem gjyqësor dhe për ta krijuar një forcë të re policore që është e përgjegjshme ndaj nevojave të komunitetit ndryshe nga ajo që është e interesuar në shtypjen e desidencës politike dhe kontrollimit të popullatës, këto janë trasnformime të mëdha.

Një sistem transparent dhe i përgjegjshëm i drejtësisë dhe një publik e shoqëri civile që i kupton të drejtat e saj dhe avokon për këto të drejta para institucioneve publike në mënyrë efektive, këto janë transformime të mëdha. Pra këto janë gjëra që marrin kohë sa për një gjeneratë, më së paku. Ndonëse ne këtu kemi qenë duke punuar për një dekadë, unë them se ende kemi rrugë për të bërë, por progresi ka qenë shumë, shumë i rëndësishëm.

Unë në fakt jam shumë i kënaqur dhe optimist për progresin që ne e kemi parë këtu, dhe brenda pjesës time në Departamentin e Shtetit, në Byron për Narkotikët Ndërkombëtarë dhe Forcimin e Sundimit të Ligjit, ne jemi avokatë të fuqishëm për ta vazhduar angazhimin tonë në Kosovë.

Nëse ne do të mendonim që po humbasim paratë kot, ne do të shkonim t’i harxhonim diku tjetër, por ne e ndjejmë që këtu po marrim vlera të mëdha. Prokurorët po bëhen më efektivë , njëjtë edhe gjykatësit. Unë bisedova mbrëmë me disa nga këshilltarët tanë për atë se çfarë kanë parë me kalimin e kohës, p.sh. sa i përket sistemit gjyqësor ata (këshilltarët) s’kanë nevojë të jenë më aq shumë në krye të punës. Ata janë tërhequr dhe se institucionet kosovare tash janë shumë më tepër në gjendje që ta kryejnë punën e tyre se sa ishin në gjëndje para dy, tre apo sigurtisht pesë vjetve.

Populli i Kosovës është gjithashtu popull krenar dhe ata janë të gatshëm për më shumë përgjegjësi. Është e qartë se ka disa fusha ku ka ndjeshmëri më të madhe politike, më komplekse në aspektin e hetimeve dhe ndjekjes dhe që ka ende nevojë për përkrahje ndërkombëtare. Në aspektin e gjerë, ky është një shtet ku njerëzit po marrin përsipër atë që duhet bërë.

Zëri: Duke u mbështetur në gjithë këto deklarime pozitive, nëse flasim për vitet në vijim, po planifikoni që bashkëpunimin me Kosovën duke e ndihmuar që ende të krijojë një sistem funksional apo të nisni trajtimin e Kosovës si partner në luftimin e fenonemeneve negative?

Nichols: Koha është tani (Kosova si partner). Ajo që ne do të shohim gjatë viteve të ardhshëm se ky transicioni, prej një marrëdhënieje ku komuniteti ndërkombëtar me theks të veçantë SHBA-të është në pozitë të monitorimit, mentorimit dhe asistimit të kalojë në rol që më shumë është partneritet.

Unë kam pasur kënaqësinë që të shëbej në Kolumbi për tre vjet si zëvendësshef i misionit atje , shtet ky ku para një dekade ne kemi qenë më shumë në rolin e mentorimit, ndërsa tani Kolumbia është një partner i rëndësishëm në ofrimin e asistencës dhe trajnimin e shteteve të tjera në Amerikën Latine dhe në gjithë botën në fushën e forcimit të ligjit.

Unë mund ta shoh Kosovën që po ecën në të njejtin drejtim. Ka natyrisht ende rrugë për të bërë, por definitivisht jeni duke ecur shumë shpejt dhe mendoj që progresi që po ndodh në Kosovë është shumë më i shpejtë se sa në shumë shtete të tjera me të cilat ne punojmë.

Personalisht unë mund ta shoh definitivisht Kosovën si shtet që mund të shënojë kthesë dhe të përfitojë nga njohuritë dhe përvojat e saj për të punuar në ambiente të tjera, psh. në hetimet komplekse për krimet e luftës që janë duke vazhduar edhe në këto ditë. Ka disa vende të tjera të botës ku ju mund të ndani njohuritë tuaja shumë shpejt besoj. Në fushën tranzicionale të drejtësisë, është kjo edhe një fushë tjetër ku mund të filloni të ndani përvojat tuaja.

Unë e di që drejtori gjeneral i Policisë ka qenë në pjesëmarrës në Konferencën e Asociacionit Ndërkombëtar të Shefave të Policisë i mbajtur në Çikago, para disa javësh dhe ku ai kishte mundësi që të ndante informacione me kolegët e tij në temat e tilla. Besoj pra që ne jemi në afërsi të transformimit të kësaj marrëdhënie në partneritet të të barabartëve.