(E plotësuar) Ambasadori britanik në Kosovë, Ian Cliff, në intervistën dhënë gazetës “Zëri” thotë se përgjegjësia për heqjen e barrikadave në veri i takon Qeverisë së Kosovës, por jo me ROSU dhe FSK, ndërsa ndërkombëtarët do ta mbështesin atë.

Cliff, një diplomat modest, i cili ndryshe nga të tjerët, nuk i kërkon paraprakisht as pyetjet e as temat e diskutimit, thotë se strukturat kriminale në veri kanë lidhje të forta me kriminelët në jug. “Megjithatë besoj se është një sekret i hapur që disa nga figurat kryesore kriminale në veri kanë lidhje shumë të fuqishme me figura kriminale në pjesën jugore të lumit Ibër dhe se ata nuk do të mund të operonin nëse nuk do t’i kishin këto lidhje”, thotë Cliff.

Me një përvojë të gjatë prej diplomati në disa shtete si Sudan, Bosnjë.., Cliff thotë se tërësia territoriale e Kosovës është çështje e mbyllur, ndërsa korrupsioni, siç tha ai, është i përfshirë në gjithë strukturën e shoqërisë.

EULEX-i, sipas tij, po bën përpjekje që duke aplikuar standarde evropian të luftojë korrupsionin, pavarësisht faktit se një përpjekje e tillë është shumë e vështirë. “...Unë thjeshtë do të thoja që nuk është e lehtë të merresh më këto gjëra kur e tërë struktura e shoqërisë është e infiltruar nga korrupsioni dhe mashtrimet”, thotë Cliff.

Diplomati anglez “pa dorëza” flet edhe për politikën kosovare dhe zgjedhjet e kaluara. Ai thotë se Mbretëria e Bashkuar do të punojë ngushtë me kryeministri Hashim Thaçi për çështjen e kompromisit rreth veriun dhe çështjeve të tjera, sikurse nuk do ta kishte problem të bashkëpunojë edhe me të tjerët po që se do të fitonin zgjedhjet.

Në vijim mund të lexoni intervistën që vazhdon edhe nesër me ambasadorin e Britanisë në Kosovë, Cliff.

Zëri: Cili është qëndrimi britanik rreth sovranitetit territorial të Kosovës me theks të veçantë për veriun e Kosovës?

Ian Cliff: Mendoj që qëndrimi britanik është bërë i qartë qysh në vitin 2008 nga sekretari i Jashtëm, Hague, i cili ka thënë se koha e rishkrimit të kufijve në Ballkan ka përfunduar. Ne jemi shumë të qartë se jemi të përkushtuar ndaj sovranitetit dhe integritetit territorial të Kosovës me kufijtë aktualë të saj. Kjo do të thotë se veriu i Kosovës është pjesë e Republikës së Kosovës. Pyetja rreth veriut është një pyetje shumë e komplikuar, është një lloj i gropës së zezë në Evropë dhe ne vërtet kemi nevojë që ta trajtojmë atë zonë. E di që shumë njerëz thonë se është dashur të trajtohet më herët, por ne tash jemi aty ku jemi. Fillimisht ne duhet të heqim barrikadat në veri.

Mendoj që është shumë pozitive që presidenti Tadiq dhe zyrtarë të lartë të qeverisë së tij, bile edhe miku im Milorad Dodik, nga Bosnja dhe Hercegovina, që të gjithë, kanë bërë thirrje që të hiqen ato barrikada. Kjo tash duhet të përkthehet në vepra. Atëherë kur të hiqen pengesat, ne duhet të sigurojmë liri të lëvizjës për të gjithë dhe kjo nënkupton edhe për KFOR-in dhe EULEX-in. Më pas ne duhet të kalojmë një politikë të dyfishtë. Njëra është që duhet të merremi me elemente që janë në tërësi kriminale dhe që ekzistojnë në veri të Kosovës dhe që kanë lidhje të fuqishme me pjesën jugore të lumit Ibër. Duhet me të vërtetë përballja me kriminelët. Në të njejtën kohë duhet përpjekje reale nga Qeveria e Kosovës dhe komunitetit ndërkombëtar të zgjasin dorën te popullata e veriut, sepse ata janë qytetarë të Kosovës dhe se Plani i Ahtisarit dhe Kushtetuta e Kosovës u ofron atyre shumicën e gjërave që ata vetë thonë se kanë nevojë.

Këto gjëra janë sistemi i tyre i arsimit, i shëndetësisë, lidhje transparente financiare me Beogradin, natyrisht mbrojtje për vendet e trashëgimisë kulturore dhe fetare. Unë mendoj se në këtë aspekt tashmë është duke ndodhur diçka pozitive. E vlerësoj si diçka shumë të mirë që presidentja Jahjaga ka dhënë një prononcim në serbo-kroatisht për Radion KiM, para tre javësh, diçka që unë mendoj se ishte shumë e guximshme prej saj. Unë mendoj se është shumë mirë që kryeministrit Thaçi edhe në faqet e gazetës tuaj ka thënë që “këta njerëz janë qytetarët tanë dhe se ne jemi të hapur për dialog me ta”. Unë mendoj që ky mesazh ende nuk i ishte dhënë atyre.

Zëri: Kjo duket shumë më lehtë e thënë sesa e bërë. Le të supozojmë që barrikadat janë hequr, kush duhet të bëjë hapin e parë?

Cliff: Unë mendoj që në fund i takon Qeverisë së Kosovës të bëjë hapin e parë. Nëse ne flasim për sovranitetin dhe integritetin territorial, atëherë kjo i bie që Qeveria e Kosovës në fakt po ushtron sovranitet me të gjitha ato provizionet për mbrojtjen e minoriteteve në veri. Pra duhet pasur një hap të bërë nga Qeveria e Kosovës. Ndërkaq ne si komunitet ndërkombëtar sigurisht që mund të ndihmojmë me këtë.

Ne tashmë e kemi parë që ICO në Mitrovicë duke punuar në këtë drejtim, nuk e di nëse e keni parë atë dokumentin e vogël, “Ahtisaari në xhepin tuaj” që është në serbisht dhe anglisht, duke e shpërndarë atë për serbët dhe ku sqarohet se cilat të drejta do t’i kenë ata nën sovranitetin e Kosovës. Ju keni të drejtë që kjo do të marrë shumë kohë dhe se ka mungesë besimi në tërësi dhe s’ka mundësi të ndërtohet besimi brenda muajsh. Duhet të jetë një përpjekje e qëndrueshme në një periudhë të gjatë të cilës nuk do të doja t’i jepja një afat kohor.

Zëri: Le të supozojmë tani që barrikadat nuk do të hiqen. Çfarë më tutje, a duhet dërguar sërish atje njësitë speciale të Policisë së Kosovës apo ndoshta një kombinim polici dhe FSK?

Cliff: Sigurisht që ne nuk duhet të dërgojmë ROSU-në dhe as FSK-në atje. Për shkak të mungesës së besimit që ju e përshkruat, kjo do të ishte një shenjë e keqe. Unë mendoj që nëse barrikadat nuk hiqen, automatikisht kjo është diçka me të cilën EULEX-i dhe KFOR-i duhet të përballen. Është jashtëzakonisht e vështirë, siç e kemi parë, edhe me ngjarjet e fundit, por megjithatë, ashtu siç thatë, mendoj që me kalimin e kohës dhe me Beogradin tani që del hapur kundër barrikadave, gjërat do të fillojnë të ecin para.

Nëse e arrijmë një marrëveshje për “Menaxhimin e Integruar të Kufijve”, në aspektin afatgjatë kjo do të ndihmojë. Natyrisht në fillim njerëzit në veri do të thonë, “ne nuk e pranojmë Menaxhimin e Integruar të Kufijve”, por siç e dijmë të gjithë, këto gjëra ndryshojnë me kalimin e kohës, ashtu siç e kemi parë se kanë ndryshuar qëndrim serbët në jug, njejtë do të ndryshojnë qëndrim edhe në veri.

Zëri: Po me “Ahtisaarin Plus”…po spekulohet shumë kohëve të fundit për diçka të tillë. Disa medie e kanë cituar ambasadorin britanik në Beograd që flet hapur për këtë gjë?

Cliff: Fillimisht më duhet të them që ju të medieve i nxjerrni gjërat shumë gabimisht sepse kjo me ambasadorin britanik ka qenë në tërësi e pakuptimtë, pasi ai asnjëherë nuk e ka thënë atë. Ai ka folur për implementimin e Ahtisaarit dhe asaj që ka për të ofruar kjo gjë, por sigurt që asnjëherë nuk ka folur për “Ahtisaari Plus”. Unë me të vërtetë nuk e di se çfarë do të thotë “Ahtisaari Plus” sepse nëse shikoni me kujdes Propozimin Gjithëpërfshirës për Statusin, e kuptoni që ai dokument ofron një prej transferimeve më të avancuara që është bërë ndonjëherë në Evropë; vetëqeverisja, e drejta për lidhjen financiare me Beogradin. Mund të thoni që kjo është edhe më bujare sesa që ka marrë popullata gjermane e Austrisë në Tirolin Jugor, më bujare sesa kanë bashkëqytetarët e mi në Skoci.

Zëri: Më parë më habiti, jo pak, fakti që ju folët shumë hapur për atë që krimi në veri ka lidhjet e veta në jug. A shihni edhe ndonjë lidhje politike në krimin që ndodh në veri?

Cliff: Unë nuk i di të gjitha për këto lidhje. Unë mendoj që kjo është një çështje që EULEX-i dhe autoritetet gjyqësore duhet të punojnë. Megjithatë besoj se është një sekret i hapur që disa nga figurat kryesore kriminale në veri kanë lidhje shumë të fuqishme me figura kriminale në pjesën jugore të lumit Ibër dhe se ata nuk do të mundë të operonin nëse nuk do t’i kishin këto lidhje.

Zëri: Një nga shqetësimet kryesore për veriun, është se establishmenti politik në Kosovë e Serbi nuk është vërtet i interesuar që ta zgjidhin çështjen e veriut pasi ajo po u shërben shumë mirë për të mbuluar mospunën rreth sundimit të ligjit?

Cliff: Më lejoni ta trajtoj këtë në një formë tjetër nëse është e vërtetë apo jo, në të kaluarën? Çështja është se qëllimi i Kosovës dhe Serbisë është që të ecin para drejt anëtarësimit në BE. Mënyra e vetme që këto dy vende të ecin para drejt BE-së është nëse ne fillojmë të zgjidhim këto probleme në veri sepse ashtu siç është thënë shumë herë, BE-ja nuk do ta pranojë në gjirin e vet një Qipro tjetër, që ka probleme të pazgjidhura territoriale.

Unë mendoj që është e qartë si kristali që është në interesin e Serbisë dhe Kosovës që të zgjidhin problemin e veriut. Në fakt ajo të cilës po i referoheni ju është se ndoshta ka politikanë si në Prishtinë njejtë edhe në Beograd që kanë interes të kufizuar për krizën në vazhdim në veri, por nuk mendoj që është në interesin kombëtar të trupit politik në të dy kryeqytetet dhe as nuk ka qenë ndonjëherë.

Zëri: E përmendët disa herë Raportin e Progresit, ndërsa këtu jo pak njerëz e kanë bindjen që ai raport verifikon standardet e dyfishta që përdor BE-ja. P.sh. me zgjedhjet e fundit, Baronesha Ashton ato i kishte lavdëruar, ndërsa muaj më vonë, Raporti i Progresit i kritikoi ashpër?

Cliff: Kur është fjala te zgjedhjet, ato nuk ishin zgjedhje model për standardet evropiane dhe kjo është shumë e vërtetë. Një çështje që është për të ardhur keq, dhe këtë e them si ish-ambasador në OSBE, është se zgjedhjet në Kosovë nuk mund të monitorohen nga ODIHR pasi ky është trupi që në Evropë e ka standardin e artë për monitorimin e zgjedhjeve. Për shkak se disa nga miqtë tanë nuk duan ta njohin Kosovën dhe për këtë ODIHR nuk mund të operojë këtu. Pra, procesi i obzervimit këtu është më shumë ad-hock sesa, të themi, ka qenë në Britani, ku kemi pasur një mision monitorimi të ODIHR-it.

E dyta që dua të them është megjithëse zgjedhjet nuk ka qenë ideale, ato ishin shumë më të mira sesa në plot vende ku operon OSBE-ja. Falë Zotit ato nuk ishin të nivelit çfarë janë zgjedhjet në Bjellorusi apo Kazakistan. Gjëja e tretë që dua të them dhe që unë mendoj që është shumë pozitive se Kosova i është rrekur kësaj çështjeje të zgjedhjeve dhe se tani e keni një grup punues, i cili bën përpjekje për të përmirësuar sistemin, ndërkaq paralelisht e keni një grup punues që merret me kushtetutën.

Unë mendoj që është e drejtë të thuhet që institucionet e Kosovës e kanë kuptuar që ato zgjedhje nuk ishin ideale dhe se ka nevojë që ato të përmirësohen, ndërsa pjesa tjetër e medaljes është zgjedhjet nuk ishin si në Kazakistan ku çdokush voton për partinë e Nazarbajevit. Këtu zgjedhjet prodhuan një rezultat pluralist.

Zëri: Në Kosovë ekziston përshtypja se BE-ja, SHBA-të kanë nevojë që Hashim Thaçi të jetë në pushtet dhe arsyeja pse kjo është kështu, sepse ai është i vetmi që mund të bëjë kompromise për veriun?

Cliff: Flas vetëm ne emër të Mbretërisë së Bashkuar për këtë dhe qëndrimi ynë është se ne do të përkrahim qeveritë e zgjedhura në mënyrë demokratike të Kosovës, kushdo që të jetë. Pavarësisht asaj që thashë për zgjedhjet, ne mendojmë që qeveria e cila ka dalë nga ato zgjedhje është një përfaqësim i arsyeshëm i mënyrës se si ka votuar populli, pra ne merremi me atë qeveri. Mirëpo nëse zgjedhjet do të prodhonin një qeveri tjetër, p.sh. qeveri të krijuar nga LDK ne do të bashkëpunonim edhe me të.

Unë mendoj që kur bëhet fjalë për veriun, ajo është një çështje kombëtare dhe nëse flasim për nevojën që qeveria të zgjasë dorën te njerëzit e veriut, kjo s’do të thotë vetëm PDK dhe as nuk do të thotë vetëm koalicioni qeveritar me AKR-në, por do të thotë edhe LDK, AAK e partitë e tjera të opozitës, pasi ne të gjithë e dijmë që nëse Hashim Thaçi i vetëm ju hapet atyre në veri, ekziston rreziku që do t’i ngulet thika pas shpine nga opozita. Por nuk mendoj që ne do të themi se është një politikan i veçantë, i cili do të mund t’ia shtrijë dorën veriut.

Zëri: Arsyeja pse njerëzit këtu mendojnë që ju i jepni shumë përkrahje qeverisë aktuale është në atë se sa shumë ju ngrini zërin për çështje si veriu e tema tjera politike dhe jo aq për korrupsion dhe të tjera që kanë ndikim të madh në jetën e njerëzve këtu?

Cliff: Nuk pajtohem në të vërtetë me ju sepse mendoj që ambasada ime ka bërë shumë punë dhe ka dhënë shumë përkrahje për qeverisje të mirë dhe anti-korrupsion, ne e përkrahim Komitetin për Llogari Publike dhe se kemi qenë të përfshirë në fushatat e të gjitha llojeve kundër korrupsionit si dhe e ngremë zërin për korrupsion. Ashtu siç e thashë në Raportin e Progresit ne e ngritëm si çështje punën e korrupsionit. Çështja e veriut është politike e lidhur me korrupsionin, pra ne po fokusohemi në atë momentalisht sepse është një problem i veçantë. Kjo nuk do të thotë se lufta jonë kundër korrupsionit është larguar fare dhe se ne rregullisht e diskutojmë këtë çështje me ministrat.

Zëri: Ne asnjëherë nuk thamë që ju s’keni bërë asgjë kundër korrupsionit, mirëpo për ta bërë këtë, juve ju duhet edhe përkushtimi i palës tjetër. Pika ku ne ndoshta mund të kritikojmë është se ju nuk keni kërkuar kaq shpesh e aq zëshëm përgjegjësi për korrupsionin sikur me veriun?

Cliff: Të merresh me këto çështje është mjaft e vështirë sepse ne po mundohemi të merremi me to duke shfrytëzuar standardet evropiane, pra ju duhet të keni dëshmi, një proces gjyqësor dhe e di që ka mjaft kritika edhe ndaj EULEX-it për këtë, mirëpo unë thjeshtë do të thoja që nuk është e lehtë të merresh më këto gjëra kur e tërë struktura e shoqërisë është e infiltruar nga korrupsioni dhe mashtrimet. Unë kam qenë ambasador në Bosnjë dhe Sudan dhe janë saktësisht të njejtat tema që e kanë pllakosur shoqëritë edhe në ato vende.

Ju thjeshtë duhet të vazhdoni të merreni me to, por nuk mendoj që duhet të keni përshtypjen që ne nuk po e ngremë këtë si çështje në nivelet më të larta. Ne ndoshta nuk po e themi këtë duke bërtitur nga tavani sepse kjo nuk është mënyra më e mirë për t’u marrë me këtë çështje, por punë po bëhet. Unë mendoj që shumë ministra dhe jo pak deputetë të partive kryesore të opozitës e kuptojnë shumë mirë rëndësinë e arritjes së rezultateve praktike.