Statistikat historike të grumbulluara nga Angus Maddison, një historian ekonomik i Universitetit të Groningenit, në Holandë, tregojnë se shqiptarët kishin Prodhim të Brendshëm Bruto për frymë dy herë më të paktë sesa grekët më 1913 dhe 25 për qind më të ulët sesa popujt e ish-Jugosllavisë.

Në vitin 2010, sipas të dhënave të Fondit Monetar Ndërkombëtar, shqiptarët ishin 3.8 herë më të varfër se grekët, 1.7 herë më të varfër se bullgarët dhe 1.4 herë më të varfër se serbët.

Statistikat historike të Prodhimit të Brendshëm Bruto për frymë janë vlerësime dhe kanë normë të lartë pasaktësie. Megjithatë, Maddison është burimi i vetëm i vlefshëm për krahasime historike dhe puna e tij mund të na ndihmojë për të “matur” zhvillimin e vendit jashtë euforisë politike të sharjes pa limit të një periudhe historike në lavdërim të një tjetre.

Ekonomia shqiptare duket se ka pasur dy periudha veçanërisht të vështira: periudha mes viteve 1930 deri në pushtimin italian dhe periudha mes viteve 1980-1990. Në të njëjtën kohë dallohen edhe tri periudha gjatë të cilave ekonomia dhe standardet e jetesës u përmirësuan ndjeshëm.

Koha e pushtimit fashist solli investime, urbanizim, rritje të arsimit, zhvillim të infrastrukturës; periudha pas viteve ’60 solli intensifikimin e bujqësisë, tharjen e kënetave, hyrjen në vend të mekanikës dhe fertilizimit, elektrifikimin.

Periudha e tretë e artë është kjo që po përjetojmë sot. Kriza e dekadës së para Luftës së Dytë Botërore dallohet në shumë të dhëna: norma e urbanizimit ose përqindja e popullatës që jetonte me punë jobujqësore u reduktua nga 15.9 për qind në vitin 1930, në 15.4 për qind më 1938.

Eksportet shqiptare u rritën nga 2 milionë franga ar, në 12 milionë mes viteve 1923 dhe vitit 1931, por ranë në dy vitet e mëpasme në nivelin e vitit 1923. Katastrofa e atyre viteve arriti kulmin në vitet ‘35-‘36, kur qeveria filloi të shpërndajë ndihma ushqimore në zonat e varfra, gjë që i dha kombit protestat e tregimeve dhe poezive të Migjenit.

Kjo krizë duket se qe pasojë e drejtpërdrejtë e Depresionit të Madh. Vendet që blinin mallrat shqiptare si SHBA-të vendosën tarifë për importet e djathit, ndërsa tregjet tradicionale të gjalpit e leshit në Greqi e Turqi u përmbytën nga shitja nën kosto e ushqimeve nga Bashkimi Sovjetik. Politika e kohës nuk është se bëri ndonjë gjë pozitive.

Në vitin 1926, qeveria e Zogut dha me koncesion emisionin e monedhës shqiptare te një bankë italiane. Kjo e fundit nuk emetoi kurrë kartëmonedha të mjaftueshme për të kryer shitblerjet e zakonshme në ekonomi, gjë që solli pagesa të ulëta monetare të taksave dhe për rrjedhojë, një shtet të pafuqishëm për të investuar. Rritja ekonomike, sipas të dhënave të Maddison, qe mesatarisht 0.37 për qind në vit për periudhën 1929-1950.

Periudha e dytë e artë nis me ndihmat sovjetike e më pas me ato kineze, të cilat mes viteve 1960 dhe 1980 sollën rritje të shpejtë ekonomike. Mes viteve 1950-1973, rritja e PBB-së për frymë qe mesatarisht 3.5 për qind në vit. Një rritje e konsiderueshme kjo, por që gjithsesi qe shumë më e ulët se sa ajo e fqinjëve.

Greqia përjetoi gjatë kësaj periudhe një bum rritjeje me 6 për qind në vit, ndërsa Bullgaria u rrit me 5 për qind. Përveç faktit që rritja ekonomike qe shumë më e ngadaltë nga Greqia, që ishte një vend kapitalist, apo Bullgaria, Jugosllavia apo Rumania që qenë vende të kampit socialist, edhe norma e urbanizimit në Shqipëri qe shumë më e paktë e më e ngadaltë.

Në fund të komunizmit, Bullgaria e Rumania qenë sakaq vende të industrializuara, ku mbi 70 për qind e popullatës jetonte në qytete. Në Shqipëri, ende 63 për qind e popullatës jetonte në fshat.

Periudha e fundit pozitive e ekonomisë shqiptare qe pas viteve ’90. Shqipëria është rritur me mesatarisht 5 për qind në vit. (TCH)