Në qoftë se them se nuk jam ndër ata që me shumë vëmendje po e përcjellin se çka po ndodh me reformën zgjedhore, atëherë besoj se nuk bëj përjashtim nga shumica e kosovarëve, të cilët nuk kanë shumë afinitet për të parë së çfarë shkruhet apo do të shkruhet në ligje. Hiq përtacinë, ka edhe disa arsye të forta për këtë mungesë vëmendjeje, kurse kryesorja prej tyre sigurisht është ajo se në këtë vend ligjet nuk shkruhen edhe aq për t’u zbatuar, përndryshe nuk do të ishim aty ku jemi.

Edhe zgjedhjet e fundit, prandaj, nuk qenë çfarë qenë për shkak të ligjit, por për shkak të mungesës së vullnetit që ato të jenë fer dhe të ndershme. Madje, mund të thuhet se edhe reformës zgjedhore e asaj kushtetutare sikur më shumë u është hyrë sa për t’u dukur se po bëhet diçka dhe për të përmbushur vakuumin në një periudhë pas shijes së keqe që lanë zgjedhjet e kaluara dhe ndjenjës së përkohësisë, meqë pushteti i dalë prej këtyre zgjedhjeve megjithatë doli me mandat të kufizuar në kohë.

Natyrisht, kjo nuk do të thotë se partitë politike kanë rënë në gjumë dhe se, mbështetur në forcën parlamentare që kanë, nuk do të përpiqen që të nxjerrin sa më shumë dobi nga kjo dhe të forcojnë sa më shumë pozitat e tyre për zgjedhjet e ardhshme. Qytetarët, nga ana tjetër, të cilët mbi të gjitha sigurisht se do të dëshironin që të krijohen mekanizma ligjorë që pengojnë apo zvogëlojnë mundësitë e manipulimit me votat e tyre, edhe kur thonë diçka e thonë kot, për shkak se nuk ka ndonje formulë sipas të cilës deklarimi i tyre detyrimisht do të gjejë shprehje konkrete në ligj, edhe po të ekzistonte vullneti për këtë në institucione.

Megjithatë, mendoj se ekziston një vijë ndarëse mes refuzimit të plotë e arrogant të respektimit të vullnetit të qytetarëve dhe përfilljes minimale të tij dhe këtë vijë e shënojnë hapja apo mbyllja e listave të kandidatëve garues në zgjedhje. Në një vend me shkallë të lartë korrupsioni, siç është i yni, e në të cilin korrupsioni nuk është dukuri periferike, por është mu në sistem, atëherë interesi parësor i qytetarëve është që të zgjedhin njerëz të pakorruptuar.

Pos pjesës klienteliste, e cila megjithatë përbën pakicën e elektoratit, qytetarët e Kosovës, pavarësisht se për cilën parti votojnë, më parë se për ideologjitë e për programet, janë të interesuar që mundësisht t’u vëhet pikë njëherë e mirë hajnisë së hapur e nepotizmit. Të vetmin ndikim në këtë, megjithatë sado të vogël, ata mund ta kenë me përzgjedhjen e lirë të kandidatëve në listat e hapura zgjedhore.

Natyrisht, edhe listat e mbyllura mund të kenë ndonjë përparësi teknike, por ato sigurisht se janë tepër të vogla në krahasim me këtë përparësi të të hapurave, të cilat votuesin e bëjnë sadopak të ndjehet sovran.

Është e sigurt se kjo do t’i vërë në siklet partitë, nga frika se mos ndokush nga ata që duken të pakontestueshëm në majat e hierarkive të tyre si njerëz pa të cilët nuk bën mund të fitojnë çmim krejtësisht tjetër, më të ulët, nga elektorati, prandaj duhet të bëhet luftë e ashpër dhe e pa shumë skrupulla për të hyrë në dhjetëshet e para të listave. Megjithatë, pa këtë e kanë shumë zor, në mos të pamundur, që me çfarëdo retorike të na bindin se po luftojnë edhe për diçka tjetër, pos për pushtet. Po ashtu, duhet ta kenë të qartë se këtë popull, të zhgënyer vazhdimisht, nuk do të mund ta nxjerrin përgjithmonë kot para kutive të votimit.

Së fundi, gjithmonë ekziston mundësia e përsëritjes së praktikës nga zgjedhjet e kaluara, në të cilat, ndonëse u bënë me lista të hapura, u bë hajni e tregti e hapur me vota. Por, mbase dikujt duhet t’i kujtohet ajo thënia e njohur e Abraham Lincolnit, se “mund ta mashtrosh një pjesë të popullit tërë kohën, mund ta mashtrosh tërë popullin për një kohë, por nuk mund ta mashtrosh tërë popullin për tërë kohën”.