Arbana Xharra

Dhjetë vjet kanë kaluar që nga instalimi i mekanizimit degradues të ndërmarrjeve shoqërore në Kosovë. Ky sistem i cili prodhoi milionerë të “nëntokës” e që ndau talle mes partive politike, devalvoi pronën shoqërore dhe shkeli djersen e punëtorëve të saj.

Janë pak veta që luajtën lojën të cilët në fund u shpërblyen për punën me sukses që kryen. Në vitin 2002 nisi me të madhe të promovohet atë kohë si shteg kryesor për ardhjen e investimeve të huaja në vend procesi i privatizimit në Kosovë. Analiza, hulumtime e strategji janë diskutuar se çfarë mund të nxjerrë realisht Kosova nga ky proces. Shpeshherë janë marrë shembull vendet e rajonit e sidomos Serbia se sa mund të ecë përpara ekonomia përmes këtij procesi.

Njëra nga shtyllat e UNMIK-ut u caktua të merret më afër me çështjet ekonomike gjegjësisht ndërmarrjet publike dhe ato shoqërore, kurse Agjencia Kosovare e Mirëbesimit (AKM) me në krye ndërkombëtarët mori në dorë shitjen e ndërmarrjeve shoqërore. Euforia e një vendi që sapo kishte dalë nga lufta i la në mirëbesim tërë pronat e saj shoqërore një grupi të caktuar njerëzish që në mbledhjet shumorëshe vendosnin se si t’i shisnin ato. Në fillim u besua se ndërkombëtaret do ta zhvillojnë procesin e privatizimit pa malverzime.

Në bordin e drejtorëve pos ndërkombëtarëve u vendosën edhe dy ministra të qeverisë së koalicionit të atëhershëm AAK- LDK. I gjithë procesi u ndërtua me shumë mjeshtri në dy faza, por jo ajo çfarë është pritur. Agjencia Kosovare e Mirëbesimit (AKM) u shndërrua në një ‘makineri’ prodhuese të devalvimit të proceseve garuese, ku fitues dilnin ata që kishin krahun e fortë.

***

Fillimisht një grup ndërkombëtarësh dhe vendorësh morën në dorë tërësisht sistemin që kishte të bënte me shitjen e ndërmarrjeve, ku përfshiheshin fabrika, dyqane, objekte, hotele toka bujqësore, …një pasuri e tërë. Ata vendosën rregullat e tyre, shumë rrugë jozyrtare u hapën për të arritur deri te bosët e privatizimit. Në lojë ishin qindra miliona euro. Akterët e tyre duhej domosdo të ishin njerëz me peshë. Kështu nisi të ndahej talli mes atyre, partitë politike kishin njeriun e tyre në AKM, dhe njëkohësisht blerësit që kinse ishin në garë. Shumë shpejt u ndërtua zinxhiri nga i cili duhej të kalonin garuesit.

Me kalimin e kohës procedurat manipuluese nisën të dilnin në sipërfaqe ndonëse bëhej përpjekje për t’u kamufluar se gjithçka është garë ferr. Shumë kompani ndërkombëtare i kuptuan rrugët nga duhej të shkonin dhe si rezultat ata tërhiqeshin një nga një. Të tjerët në vend ruanin sekretet sepse ishin pjesë e planeve të mëdha të njerëzve në pushtet dhe në opozitë.

Fati i mirë i tyre ishte se kishin një person në AKM, i cili s’e kishte dert se me cilën parti bënte marrëveshje më rëndësi që marrëveshja të sillte “frytet” e saj. Derisa qytetarët prisnin të hapeshin vende pune, të vinin investitorë serioz ashtu siç ishte promovuar i gjithë procesi, nën hije vetëm sa shtoheshin milionerët e panjohur për publikun.

Me qindra hektarë tokë janë privatizuar me çmime qesharake. Nga një përllogaritje e bërë pak vite më parë nga çmimi i shitjes dhe hektarët e privatizuar pati dal se 1 euro ka kushtuar një ar tokë. Dhjetë vjet pa ndalur punoi mekanizimi i AKM-së, i cili instaloi sistemin e marrëveshjeve të fshehta të një gare që paraqitej se gjithçka është fer dhe se oferta më e mirë fiton, por që realisht nën tavolinë zhvillohej e kundërta.

***

Akterët e skenave teatrale që luanin me profesionalizëm të lartë gjatë hapjes së ofertave u shpërblyen. Ato fytyra të AKM-së që luanin rolin e punëtorit të devotshëm nisën të marrin pozita të larta në UNMIK, drejtor të bordeve të ndërmarrjeve publike, shefa nëpër kompanitë që kishin fituar tenderë e deri tek aktori kryesor, të cilit iu dha posti i ministrit të Ekonomisë dhe Financave. Një dekadë kaloi e bashkë me to edhe një grumbull i madh dokumentesh që u dogjën në AKM. Nuk pati vullnet të zbulohej se si iu fut zjarri atyre letrave, rreziku qëndronte se nga ato dokumente mund të zbuloheshin skandale të mëdha.

Ky proces ka dëshmuar se sa e lehtë është me një vend në transicion edhe pse më mbikëqyrje ndërkombëtare të zhvillohen malverzime përpara syve të opinionit. Kritikat direkte dhe akuzat për kërkim të mitos patën kaluar “pa një ther në këmbë.

Ata shkuan por sërish erdhën njerëz të rinj tash në krye të Agjencisë Kosovare të Privatizimit (AKP), me të cilët nuk është duke u marrë askush. Atëherë AKM së paku ka pasur vëmendjen e medieve, sot nuk dihet se çka po shitet e çka po blihet. Në krye të AKP-së sërish është njeriu i fort i partisë në pushtet.