Në një intervistë dhënë për emisionin “Jeta në Kosovë”, Noel Malcolm tha se tiparet negative të manifestuara në Ballkan e kanë origjinën tek e kaluara e afërt e komunizmit dhe tek rrethanat konkrete shoqërore të tanishme si varfëria, institucionet e brishta e të tjera. Sipas tij, “në rastin e ballkanasve, unë do të thosha se 50 vitet e komunizmit janë shumë më të rëndësishme si pjesë e sfondit kulturor, sesa afërsisht 500 vitet e sundimit osman”.

Nuk ka vend ku kjo gjë të jetë më e vërtetë sesa për Shqipërinë e cila ka përjetuar totalitarizmin komunist në formën e vet më të rreptë e të kulluar. Është e vështirë që t'i mvishet faji periudhës osmane të historisë shqiptare kur vetë kalimi nëpër një regjim si ky komunist e lë të kuptohet qartë që ka qenë pothuaj një tabula rasa për traditën shqiptare të deriatëhershme.

Fillimisht duhet thënë se determinizmi historik në vetvete, pra kjo bindja se zhvillimet janë të parapërcaktuara dhe shkaktuara nga zhvillime apo situata historike të mëhershme, është një përqasje tipike rudimentare marksiste tek ne. Kjo përqasje është një reminishencë e drejtpërdrejtë e determinizmit historik marksist që vinte në formën e materializmit dialektik që e shikonte ecjen e historisë të kornizuar dhe të parapërcaktuar.

Shqiptarët e shkretë, pas ikjes së osmanëve, kanë kaluar tre realitete tronditëse, historike që i bën të papërfillshme gjurmët e lëna nga sundimi osman. Jo vetëm që kanë kaluar pushtimin fashist dhe regjimin komunist, por edhe realitetin e vazhdueshëm të dhunës prej fqinjëve shovinistë, kolonizimit dhe pastrimit etnik. Faktikisht asnjë komb tjetër në Evropë nuk ka pasur përjetimin e gjenocidit, shpërnguljes, tkurrjes edhe aparteidit që kanë pasur shqiptarët, duke pasur parasysh përmasat demografike dhe territoriale. Kur u shpall pavarësia jonë prej Perandorisë Osmane, shqiptarët jetonin në rreth 75 mijë kilometra katrorë dhe sot, pothuaj një shekull më pas, shqipja flitet vetëm në rreth 45 mijë kilometra katrorë.

Pra, kjo analizë lë të kuptohet që gjithë kjo prani masive e historisë së fillimshekullit 20, si dhe diskutimi lidhur me ndikimin osman në vendin tonë sot, është i paarsyeshëm . Mjafton të shohim mungesën e ringjalljes fetare pas rënies së komunizmit në Shqipëri për të kuptuar impaktin e politikës ateiste komuniste.

Në fakt, shpjegimi i gjithë kësaj tendence ka të bëjë me nevojën e shumë individëve për të siguruar harresën e diktaturës pesëdhjetëvjeçare. Shumë prej personaliteteve që dominojnë jetën publike në Shqipëri kanë pasur lidhje me atë regjim, kanë qenë pjesë përbërëse e tij, janë lançuar dhe promovuar nga sistemi i dikurshëm, statusin që gëzojnë sot e kanë si inerci të privilegjeve që kanë gëzuar gjatë atij regjimi, kanë pasur lidhje familjare dhe personale me nomenklaturën, janë formuar dhe kalcifikuar intelektualisht nga ai regjim dhe për rrjedhojë ngelen nostalgjikë të tij. Me pak fjalë, ne nuk kemi pasur një zëvendësim të mirëfilltë të elitës sonë, por thjesht një riqarkullim brenda të vjetërve, një inerci të elitës së vjetër që sot vjen e rifreskuar me trashëgimtarë të rinj.

Individëve të kësaj elite iu leverdis të flasin për otomanizmin e t'ia veshin fajin sundimit turk për të minimizuar dhe relativizuar përgjegjësinë e komunizmit. Për rrjedhojë edhe të tyren që shpesh kanë qenë pjesë e sistemit. Këtyre individëve iu konvenon kultivimi i një amnezie sociale, lidhur me tiparet mizore të regjimit komunist në Shqipëri dhe pasojat e shumta që ka lënë sot, sepse përndryshe do të tronditnin themelet e origjinës tyre.

Prandaj ka nisur moda e orientalizmit, si një taktikë për të eklipsuar rolin që ka luajtur e vazhdon të luajë pesëdhjetëvjeçari i regjimit komunist. Anashkalimi i komunizmit ndërkohë që ne ende i kemi të hapura plagët e hapura prej tij, është padyshim një përpjekje dashakeqe për të revizionuar historinë dhe pasojat e totalitarizmit në Shqipëri.

Mbajtja e vëmendjes te diçka që ka ndodhur shumë kohë më parë, dhe largimi i përqendrimit nga ajo që na ka ndodhur pak kohë më para apo vazhdon të na ndodhë, është një sabotim i memories sonë kolektive. Kjo përpjekje për të mohuar dhe retushuar historinë bashkëkohore, duke kanalizuar debatin ekskluzivisht tek trashëgimia otomane e pengon shoqërinë tonë që të distancohet e pastrohet njëherë e mirë nga totalitarizmi. Pra një instrument i trashëguar prej komunizmit, sikurse është determinizmi historik, është duke u përdorur për të fshehur e minimizuar impaktin e regjimit komunist nëpërmjet një diversioni të orientalizmit të bërë në debatin publik.