Tani që dita e seancës së OKB-së për Kosovën po afron dhe kur parashikohet me gjasë një humbje e tekstit serb, - një humbje e Serbisë në përplasjen e dytë me Perëndimin, - në terrenin e shteteve drejtpërdrejt të interesuara po shihen zhvillime.

Protagonizmi i tepruar me nota globale i kryeministrit Berisha, i cili dikur në opozitë qortonte kryeministrin Majko pse nuk respektonte presidentin në rastin e Samitit të Sarajevës në 1999, mund të prodhojë vërtet efekte negative në imazhin tonë para të huajve. Ne do të kemi dy delegacione të Shqipërisë me president dhe kryeministër, duke krijuar probleme protokolli, pasi në seancën për Kosovën do të ketë kryesisht ambasadorë. Ndërkohë, presidentët dhe kryeministrat fillojnë të popullojnë Nju-Jorkun pas 18 shtatorit. Ambasadori i Shqipërisë në OKB do të jetë në një trysni të paparë për të përgatitur agjendë vetëm për Berishën. Kreu i shtetit mund ta ketë kësisoj të vështirë të ketë ndonjë rol në seancën e Kosovës, hiq kontaktet e drejtpërdrejta me homologët.

Kosova, nga ana e vet, nuk ka dëftuar ndonjë shkallë të lartë përgatitjeje, por vetëm një shkallë të lartë optimizmi që nevojitet për propagandë, ndërsa në veri po shtohen incidentet. Të dy shtetet shqiptare thjesht do vjelin fryte prej asaj që kishte shumë gjasa të shndërrohej në përplasje të Serbisë me Perëndimin. Por, ata nuk arritën asnjëherë të improvizonin njëlloj Këshilli informal panshqiptar që do të shpallte për herë të parë qëndrime të unifikuara të faktorit shqiptar në rajon me efekte pozitive.

Ajo që po lëviz aktivisht dhe cilësisht është Serbia. Ky vend me eksperiencë të gjatë shtetërore po mundohet të maksimizojë efektet politike nga kjo seancë.

Një rezolutë e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, pa aftësi detyruese, ka vlera të forta politike sepse mund të krijojë presion ndaj Këshillit të Sigurimit. Në rastin e Kosovës, votimi sipas projektit serb, do të ishte njëlloj fitoreje politike e Serbisë, me efekte të konsiderueshme në planin e brendshëm, por dhe në planin ndërkombëtar. Një votim pozitiv i saj do t'i shërbente administratës aktuale serbe për të rifituar moral pas mendimit këshillimor të GJND-së. Ajo mund të krijonte njëlloj efekti shtesë mbi vende të pavendosura për njohjen e Kosovës. Por, mbi të gjitha, ajo do të ishte dhe një fitore e përkohshme e Serbisë mbi Perëndimin, i cili me shumë gjasa ka lobuar fort për një mendim të GJND-së pro Kosovës. Për Serbinë, një përplasje me Perëndimin në një formë si kjo, edhe duke humbur, do të ishte njëlloj fitoreje. Ndaj shtypi i kontrolluar serb për të ëmbëlsuar humbjen bombardon publikun vendor me lajme pesimiste duke kultivuar idenë se në OKB Serbia po përplaset me Perëndimin, një ide që eksiton tradicionalisht serbët, në një betejë ku mund të humbet, por me trimëri.

Bash për këtë arsye, por jo me idenë për ta sfiduar realisht Perëndimin, Serbia ka luajtur fort deri tani. Serbia, e njohur prej Milosheviqit për kësi loje, kërkon maksimumin për të marrë minimumin. Ajo realisht ka bërë kokëfortën, për ta detyruar disa ditë para seancës Perëndimin të ofrojë diçka në këmbim të modifikimit të rezolutës. Serbia realisht ka bërë politikë dhe ia ka arritur qëllimit.

Një parantezë: as shtetet perëndimore nuk duan që një seancë e fundit e Sesionit të 65-të të OKB, të ngjante si përplasje e tyre me Serbinë. Nuk e zbavit shumë Perëndimin një fitore e sigurt ndaj Serbisë në një shkallë të tillë, për të cilën nuk ka dyshim madje as Rusia, as Kina dhe as ndonjë shtet tjetër i madh pro Serbisë, shtete që nuk janë shprehur fare në publik në lidhje me projektrezolutën serbe. Perëndimi kërkon pra t'ia kursejë vetes një përplasje të pabarabartë dhe pikërisht për këtë arsye po tenton ta frenojë Serbinë që tani. Pa shkuar në Nju-Jork. Nëse Perëndimi do të donte përplasjen, do kishte qarkulluar ndonjë tekst rezolute alternative.

Çfarë do të fitojë Serbia?

Po çfarë do të fitonte Serbia nga kokëfortësia e saj? Ndonjë koncesion territorial? Jo, për këtë Perëndimi duket absolutisht i vendosur. Jo pse ka hallin e Kosovës, por për shkak të precedentit që do të ndikonte dhe në Bosnjë, apo gjetiu. Serbia mund të fitojë status të veçantë të serbëve të veriut.

Ndonjë përshpejtim të integrimit evropian? Po, dhe këtu duket se Perëndimi është i gatshëm për lëshime. BE me shumë gjasa do t'i japë Serbisë statusin e shtetit kandidat bashkë me Maqedoninë dhe Shqipërinë. Si e fundmja e Ballkanit, pas Shqipërisë, Serbia do poshtërohej dy herë prej shqiptarëve, më 1999 në Kosovë dhe më 2010 prej BE-së.

Për të gjithë këto arsye, Serbia duket se do të merret vesh me Perëndimin.

Marrëveshja mund të prodhojë një projektrezolutë me ndryshime thelbësore në raport me projektin fillestar anti-GJND. Mund të kemi, p.sh., referim me respekt ndaj mendimit këshillimor të GJND-së, heqje të referencave mbi secesionin e njëanshëm etj. Qeveria serbe, me pak zor, mund të mburret që ia arriti të detyrojë Asamblenë dy herë brenda një viti të fusë në diskutim çështjen e Kosovës dhe të miratojë një tekst rezolute për të cilën u bë sebep ajo. Qeveria serbe do të mund t'i thotë opinionit të vet publik se ne bëmë gjithçka, edhe duke u përplasur me Perëndimin: fituam Veriun, por tanimë s'kemi më asnjë hapësirë veprimi diplomatik.

Për të gjitha këto arsye, klasa politike shqiptare në të dy anët e kufirit duhet të ishte e fortë. Në pamundësi, të sillet pak më dinjitetshëm. Nuk bën dot politikë si Serbia dhe në pamundësi të bashkërendimit midis vetes, midis dy shteteve shqiptare - duke folur me një zë, klasa jonë politike duhet të mbetet të paktën brenda kufijve të seriozitetit.

(Autori është kolumnist i rregullt i gazetës “Zëri”)