(Me rastin e 20-vjetorit të miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut)

Historia e popullit tonë në përgjithësi dhe ajo e Kosovës në veçanti është e mbushur përplot me data dhe ngjarje të cilat meritojnë kujdes e respekt të përhershëm. Në mesin e këtyre ngjarjeve dhe datave me rëndësi në historinë tonë më të re padyshim është edhe 7 shtatori 1990 – dita kur delegatët e Kuvendit të Kosovës miratuan Kushtetutën e Republikës së Kosovës.

Si sot para 20 vjetësh në Kaçanik u vunë themelet e shtetësisë së Kosovës e cila po përgatitej për ngjarje të cilat do të ndryshonin rrjedhat e historisë së popullit tonë.

Më 7 shtator të vitit 1990, pra për më pak se dy muaj nga Deklarata Kushtetuese e 2 korrikut, 111 delegatë të Kuvendit të Kosovës, ndonëse në kushte të pushtimit serb, u mblodhën në Kaçanik dhe miratuan aktin më të lartë juridik të shtetit që po lindte – shtetit të Kosovës.

Edhe pse kanë kaluar 17 vjet nga ajo datë historike, as dje, as sot dhe as nesër nuk mund të flitet për të kaluarën, për të sotmen e as për të ardhmen e Kosovës pa u mbështetur në këtë akt historik dhe në këtë dokument përmes të cilit u manifestua vullneti i lirë i popullit të Kosovës.

Me këtë akt madhor vullneti i popullit jo vetëm që u legjitimua, por edhe u ngrit në një vendim politik institucional për të cilin populli shqiptar i Kosovës kishte gjakuar për afër një shekull .

Ngjarjet të cilat i paraprinë këtij akti historik

Nëse historikisht i analizojmë angazhimet, përpjekjet dhe luftën e popullit të Kosovës për çlirim e bashkim kombëtar, atëherë me të drejtë do të konstatojmë se për të arritur deri te ky akt u desh shumë mund, angazhim e sakrificë nga të gjithë brezat.

Me këtë rast do të radhisim disa nga ato ngjarjet kyçe, ku vullneti i popullit u manifestua, e të cilat i paraprinë aktit të miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut më 7 Shtator 1990.

Meritë të jashtëzakonshme kanë edhe personalitetet e shumta që u angazhuan dhe u flijuan që nga viti 1912 e deri në ditët e sotme.

Ndër ngjarjet dhe aktet kryesore po përmendim:

- Rezolutën e Konferencës së Bujanit apo Rezolutën e Këshillit Nacionalçlirimtar për Kosovë e Rrafsh të Dukagjinit (31 dhjetor 1943 dhe 1-2 janar 1944) si organ përfaqësues i pushtetit në të cilën u proklamua e drejta e popullit të Kosovës për bashkimin me Shqipërinë si një aspiratë e kahershme për të cilën shqiptarët edhe morën pjesë në luftë kundër fashizmit.

- Edhe në Konferencën e II të Këshillit Nacionalçlirimtar të Kosovës e Rrafshit të Dukagjinit apo në Konferencën e Prizrenit që u mbajt më 8-9 e 10 korrik 1945, pati gjithashtu përfaqësues legjitim të cilët kërkuan të drejtën e vetëvendosjes për popullin e Kosovës.

- Ndërrimet kushtetuese të viteve 1967 – 1968 dhe Kushtetuta e vitit 1974 shënojnë një avancim sa i përket statusit të Kosovës dhe pozitës së shqiptarëve në ish Federatën Jugosllave. Por që të gjitha këto do të shemben me ndryshimet antikushtetuese që u bënë në Kushtetutën e Serbisë më 1988 dhe 1989.

- Demonstratat e studentëve dhe nxënësve të 27 nëntorit 1968 në qytetet e Kosovës e më pas edhe në Ulqin e Tetovë.

- Demonstratat e mars – prillit 1981 që u shtrinë në tërë Kosovën dhe në të cilat morën pjesë të gjitha shtresat e shoqërisë kosovare.

- Tubimet, protestat dhe marshet e shumta protestuese gjithëpopullore të viteve 1988, 1989 e 1990, të cilat jo vetëm që ishin shumë masive por edhe e mbajtën të gjallë, nxitën, përkrahën dhe e avancuan idenë e pavarësimit të plotë të Kosovës nga Jugosllavia e Serbia.

- Greva e urisë e minatorëve të Trepçës 20 deri më 28 shkurt 1989 ku pos kërkesës që të mos preken parimet themelore të Kushtetutës së vitit 1974, minatorët paraqitën për herë të parë kërkesën politike që çështja e Kosovës të shqyrtohet në Këshillin e Sigurimit të OKB-së. Këto kërkesa shënojnë edhe vazhdimin e një rezistence të organizuar të popullit tonë kundër nacionalshovenizmit dhe hegjemonizmit serb dhe jugosllav jo vetëm në Kosovë por edhe më gjerë.

- “Apeli 215” i intelektualëve dhe punëtorëve shkencorë e kulturorë, përmes të cilit i bëhej thirrje opinionit jugosllav që të mos ndryshohej statusi dhe pozita e Kosovës dhe e shqiptarëve me zgjidhjet e reja kushtetuese që synonte Serbia.

- Krijimi i Lidhjes Demokratike të Kosovës më 23. XII. 1989 si parti e parë politike në trojet shqiptare e cila me programin e saj për një kohë shumë të shkurtër shembi partinë shtet – Lidhjen Komuniste të Jugosllavisë. Pas LDK në krye të së cilës u zgjodh dr. Ibrahim Rugova u krijuan edhe parti të tjera politike jo vetëm në Kosovë por edhe në trojet tjera shqiptare, të cilat i ndihmuan procesit të zhvillimit të sistemit pluralist në këto troje.

- Edhe deklarata mbi çështjet kushtetuese e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës si dhe ajo e Forumit Demokratik të Kosovës më 1990, bënin apel te delegatët e Kuvendit të Kosovës që të miratonin një kushtetutë të re me anën e së cilës do të avancohej statusi dhe pozita e Kosovës në krahasim me zgjidhjet e deriatëhershme dhe me ato që përgatiste Serbia.

Miratimi i Kushtetutës së Kaçanikut, hap historik nga e ardhmja

Të gjitha këto argumente që i paraprinë vendimit të miratimit të Kushtetutës së Kaçanikut e që u përmendën më lartë ishin një rrjedhojë e natyrshme dhe një hap që çoi përpara vullnetin e popullit të Kosovës drejt realizimit të pavarësisë së plotë nga Serbia dhe drejt çlirimit kombëtar.

Në përvjetorin e 20- të, kur Kosova po mbush 2 vjet e gjysmë që shpalli pavarësinë, ndoshta nuk është e tepërt të përkujtohen rrethanat dhe disa momente kyçe të atij akti historik.

Pas shpalljes së Deklaratës Kushtetuese më 2.VII.1990, delegatët e Kuvendit të Kosovës edhe pse nuk u lejuan të hynin në lokalet e Kuvendit të Kosovës ata punonin dhe përgatitnin materialet për seancën në të cilën do të miratohej Kushtetuta. Përgatitjet bëheshin në fshehtësi sepse organet e sigurimit dhe të ndjekjes serbe përcillnin çdo hap të delegatëve që kishin nënshkrua Deklaratën Kushtetuese të 2 Korrikut apo Deklaratën e Pavarësisë siç jemi mësuar ta quajmë.

Për vendtakim të Kuvendit grupi që përgatiste mbledhjen caktoi Kaçanikun – i cili kishte një vend me peshë në historinë tonë sidomos në fillim të shekullit të kaluar. Salla e Shtëpisë së Kulturës së Kaçanikut ishte caktuar për mbajtjen e seancës së Parlamentit. Ajo ishte e stolisur me flamurin kombëtar, me lule dhe me parullat: “Me demokraci, liri e barazi në Evropë” dhe “Kaçanik 7 shtator 1990”.

Gjithçka ishte planifikuar që më parë, delegatët që ishin nga të gjitha viset e Kosovës në bazë të rendit e orarit të planifikuar nga kreu i Kuvendit duhej të arrinin deri në orën 20. Ata priteshin e përcilleshin nga hyrja e qytetit deri në Shtëpinë e Kulturës në të cilën delegatët e Kuvendit të Kosovës po çonin në vend vullnetin e popullit për të mbetur për jetë në histori...

Në rrethanat tejet të rënda të kohës, delegatët vepruan në përputhje me mandatin që ua kishte caktua koha. Ata vepruan me ndërgjegje të lartë kombëtare dhe me përgjegjësi historike për obligimin që kishin marrë para popullit dhe votuesve të vet...

Ndonëse Kushtetuta e Republikës së Kosovës u miratua dhe u shpall në kushtet e jashtëzakonshme të pushtimit klasik serb, ajo paraqet aktin më madhor juridik me të cilin u mbyll faza fillestare e formimit të shtetit të Kosovës...

Kushtetuta e Kaçanikut dhe vendi i saj që zë në histori si dokument themeltar i shtetësisë në Kosovë nuk do të zbehet kurrë por përkundrazi me kalimin e kohës vlera e saj historike vetëm sa do të valorizohet për të mbetur krenari e një kohe dhe e një brezi që u angazhua për sendërtimin e vullnetit politik të popullit tonë...

Nder dhe respekt për delegatët e aktit madhor që shpallën Kushtetutën e Republikës së Kosovës si dhe për të gjithë ato figura kombëtare e luftëtarë të paepur të Luftës Çlirimtare të Kosovës, të cilët u flijuan për interesat madhore të kombit.

(Autori është doktor i historisë)