Në një pikë do të përsëritet historia më e re e Republikës së Kosovës. Qeveria aktuale e mori mandatin në kohën kur nuk ishte i miratuar buxheti. Në situatë të njëjtë do të jetë edhe qeveria e ardhshme, e dyta në shtetin e pavarur. Dallimi qëndron vetëm në një fakt – në fund të vitit 2007 dukej normale që viti i ri fiskal të nisë pa ligj për buxhetin, ndërsa sivjet kjo mungesë vështrohet me shqetësime, frikësime dhe me paragjykime ogurzeza.

Por, këto dy momente nuk mund të barazohen tërësisht. Në rend të parë për faktin se kur e mori mandatin Qeveria Thaçi ende Kosova nuk ishte shtet i pavarur dhe kishte pak investues. Megjithatë, nga arka e shtetit duhej siguruar para për pagat e rreth 74 mijë të punësuarve dhe për një armatë të tërë të atyre që i përkasin skemës sociale. Dhe, gjithçka shkoi pa ndonjë problem.

Mbështetur në këtë përvojë, nuk është për panik mosmiratimi me kohë i buxhetit të Kosovës. Shteti do të funksionojë edhe në këtë situatë emergjente. Do të ketë para. Ligjet japin zgjidhje edhe për financimin emergjent. Nëse sivjet shpenzohen 1,4 miliardë euro, sa është projeksioni buxhetor, atëherë në mot, më së shumti për 90 ditë, agjencitë buxhetore do të kenë në dispozicion nga 116 milionë euro në muaj. Se kjo shumë është e mjaftueshme tregon një fakt: gjatë nëntë muajve të parë të këtij vitit, më shumë pagesa u bënë në shtator – 106 milionë euro. Ndërkaq, për muajin janar ishin paguar vetëm 19 milionë euro. Pas shpalljes së zgjedhjeve të jashtëzakonshme, është normale që buxheti të miratohet gjatë shkurtit të vitit të ardhshëm. Do të thotë se financim emergjent do të ketë vetëm për një muaj.

Problemi nuk është për alarm. Ndërkaq, zërat që emetojnë sinjale shqetësuese më shumë kanë përmbajtje politike, se sa praktike. Më konkretisht, mosmiratimi i buxhetit ka tendencë të përshkruhet si dështim i radhës i qeverisë në ikje. Kjo qasje është e pakuptueshme, meqenëse ligji ka definuar dinamikën dhe mënyrën e miratimit të buxhetit. Nuk lejon që ai të miratohet në shtator, apo në nëntor. Ligji thotë se deri më 31 tetor buxheti duhet të procedohet në Parlament, kurse dy muaj më vonë dekretohet nga Presidenti. Prandaj, problemi i buxhetit ndërlidhet me situatën e përgjithshme të krijuar në vend pas dorëheqjes së ish-presidentit Sejdiu, tërheqja (dezertimi) e ministrave të LDK-së dhe hapjes së rrugës për zgjedhje të jashtëzakonshme brenda këtij viti.

Si po shkojnë punët, deputetët e rinj punën e parë do ta kenë miratimin e buxhetit për vitin 2011 dhe sigurimin e 328 milionë eurove sa paraqitet deficiti. Me këtë gjejnë zgjidhje për financimin e segmentit të dytë të autostradës Vërmicë-Merdar, për të cilin duhen 275 milionë euro.

Zyrtarë nga Qeveria kanë deklaruar se minusi që paraqitet në buxhet duhet të financohet nga privatizimi i ndërmarrjeve publike, pa saktësuar se për cilën bëhet fjalë. Mirëpo, kjo ka lënë të kuptohet se fjala është për PTK-në, meqenëse këtu procesi ka shkuar më larg dhe është kompani ku mbështetet shpresa se mund të sjell më shumë para. Minusi në buxhet në asnjë mënyrë nuk nënkupton çmimin e shitjes së kësaj kompanie. Por, ashtu si është zhvilluar debati rreth strategjisë së privatizimit të PTK-së, sikur iu kemi dhënë sinjal blerësve të mundshëm se sa para na duhen, ndonëse PTK-ja vlen më shumë se 300 milionë euro.

TK-ja nuk do të shitet së shpejti. Për vendimet përfundimtare duhet pritur edhe disa muaj. Pa marrë parasysh këtë pritje, megjithatë, kjo kompani nuk mund t’i shpëtojë privatizimit. Këtë fakt e pranojnë të gjithë. Por, zvarritja e procesit krijon telashe, pasi ka pak alternativa për financimin e deficitit buxhetor. Zgjidhje nuk janë vetëm shkurtimet për paga, apo për projekte kapitale. Posaçërisht pse çdo shkurtim nënkupton ngecje të zhvillimit ekonomik, rënie të standardit dhe rritje të tensioneve sociale. Prandaj, ato duhet të bëhen me masë. Problemi ashpërsohet nëse Kuvendi i Kosovës nuk kujdeset për koston e ligjeve që miraton. Për ilustrim po përmendim Ligjin për ish të burgosurit politikë, i cili është votuar, por pa ditur saktë se sa para duhen për implementimin tij. Ky është një ligj i domosdoshëm që ofron zgjidhje për ata që jetën e kaluan në luftën për liri e çlirim. Por, miratimi i tij, apo edhe i ligjeve të tjera, pa ditur se kah do të sigurohen paratë, vetëm sa do të rrezikojë qëndrueshmërinë e buxhetit.

Alternativa tjetër është financimi nga burimet e jashtme, por jo edhe huaja. Më saktësisht bëhet fjalë për aranzhmanin me Fondin Monetar Ndërkombëtar dhe shfrytëzimin e parave të Bankës Botërore. As kjo nuk është rrugë e lehtë. FMN-ja kërkon që të respektohen kushtet mbi të cilat është ndërtuar aranzhmani. Pos disiplinës financiare duhen të nisë privatizimi i ndërmarrjeve publike. Në të kundërtën, FMN-ja do të hamendet në punët që ka nisur për Kosovën. Kjo do të ndodhë edhe nëse Qeveria, apo Kuvendi i ardhshëm fillojnë të shpupurisin në projeksionin e buxhetit 2011, i cili deri në detaje është harmonizuar me FMN-në. Ka mundësi që korrigjime të bëhen gjatë rishikimit të tij, por edhe ato zhvillohen përbrenda limiteve të përcaktuara me ligj.

Dhe, varianti i fundit është huaja, e cila do plotësonte boshllëkun buxhetor, por në të ardhmen do të jetë ngarkesë për buxhetin dhe taksapaguesit. Mirëpo, për të shfrytëzuar këtë burim duhet kohë. Mrekullia do të ndodhte po qe se paratë në konton e buxhetit do të arrinin gjatë vitit 2011. Kjo mundësi është gati e paarritshme nëse “çartet” miqësia me FMN-në dhe me Bankën Botërore. Po ashtu, bashkëpunimi me këto dy institucione reflekton edhe besueshmëri te kreditorët e tjerë.

Alternativë e skajshme mbeten rezervat shtetërore, të cilat në fund të vitit duhet të sillen kah 350 milionë euro. Një pjesë e këtyre parave mund të shfrytëzohet gjatë vitit fiskal, me kusht që më 31 dhjetor të vitit 2011 sërish rezervat të kthehen në gjendjen e mëhershme. Ky variant është i pranueshëm vetëm nëse është e sigurt se gjatë vitit në buxhet rrjedhin paratë nga privatizimi i ndërmarrjeve publike, apo ato nga aranzhmani me FMN-në.

Duke marrë parasysh të gjitha këto rrethana, duhet shtuar se buxheti është një problem i zgjidhshëm, por procesi tashmë ka hyrë në vështirësi. Madje, ai ndërlikohet edhe më shumë kur përdoret si instrument për konsum të njëtrajtshëm në tregun politik, e jo si burim për stabilitetit dhe zhvillim.

(Autori është gazetar shumëvjeçar dhe analist për çështje ekonomike)