Xhavit Haliti

(Nga fjala e mbajtur në Konferencën e Kartës së Adriatikut, në Tiranë, më 24-25 tetor 2011)

Ndihem i nderuar që marr pjesë në këtë konferencë dhe, ca më tepër edhe që më jepet mundësia të flas para Jush në emër të shtetit më të ri në rajon, por edhe në Evropë e ndoshta edhe në botë. Statusi aktual i Kosovës, si në rrafshin e brendshëm, ashtu, edhe në atë ndërkombëtar më kufizon dhe më detyron të flas kryesisht për Sfidat e Sigurisë në Ballkanin Perëndimor dhe për kooperimin rajonal.

E njohim dhe i jemi mirënjohës NATO-s për kontributin për çlirimin dhe shtetëformimin e Kosovës, kontribut që ende vazhdon për të garantuar paqen dhe sigurinë në Ballkanin Perendimor, që ende është e kërcënuar nga situata në veriun e Kosovës, por e kemi të vështirë të pretendojmë integrimin në të.

Megjithëkëtë, shteti ynë merr pjesë në Procesin e Asocim Stabilizimit dhe, deri në korrik 2011 janë përfunduar të shtatë takimet e planifikuara që u zhvilluan në këtë kuadër. Gjatë këtij viti Kosova ka qenë organizatore e takimit të dytë për dialogun e PSA-së me shoqërinë civile. Kanë vazhduar takimet (dy herë në vit) me Komisionin Evropian për mekanizmin e mbikëqyrjes fiskale etj.

Bashkëpunimi dhe ratifikimi pohues ndaj kërkesave të Brukselit, Hagës, OKB-së, bashkëpunimi konkret mirëbesues dhe i përditshëm me KFOR-in dhe EULEX-in në Kosovë janë dëshmi evidente të dëshirës dhe të mbarë institucioneve tona shtetërore për integrimin sa më parë në NATO dhe BE.

Nuk mund të mohohen përpjekjet e shtetit tonë për integrimin në strukturat euroatlantike. Por, pas ngjarjeve të fund korrikut të këtij viti në pikat doganore 1 dhe 31 në veri të Kosovës, në plan të parë kanë dalë sfidat e sigurisë në Kosovë dhe rajon. Mendoj se mungesa e sigurisë e përjashton mundësinë e integrimit në BE, por jemi për vazhdimin e përpjekjeve për ta arritur dhe garantuar këtë siguri.

Dhe kërcënimi i sigurisë në Rajonin tonë, në Ballkanin Perëndimor, tashmë është evidentuar dhe pranuar botërisht; është konflikt Serbi-Kosovë. Ky konflikt,që kërcënon stabilitetin në mbarë rajonin tonë ,shprehet edhe në “Raport-Progresit 2011 për Kosovën” që vjen nga mbështetja e komunave tona veriore, prej Serbisë.

Nuk është as koha dhe as vendi në këtë konferencë të shtrojmë dhe të shënjojmë “faktorët” e pasigurisë evidente në kufirin tonë me Serbinë, që ka shqetësuar dhe aktivizuar për të shmangur rrezikun e një konflikti të armatosur, instancat më të larta organizative të BE-së dhe Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së Ban Ki Mun.

Të tërë vazhdojnë të rekomandojnë si rrugëzgjidhje të vetme të situatës në Veri, ku janë angazhuar publikisht dukshëm për zgjidhje KFOR-i dhe EULEX-i, vazhdimin e dialogut Kosovë-Serbi, të filluar prej kohësh mes tyre dhe të ndërprerjes së njëanshme prej Serbisë pas ngjarjeve të shtatorit.

Në hapësirën shtetërore, por edhe ndërshtetërisht, gjithëkush, çdo shtetar e ka tejet të vështirë t’i shmanget përgjegjësisë për çështje jetike për vendin, të cilat përcjellin pasojat dhe për fqinjët, madje mundet, edhe më gjerë.

Mendoj së raportet tona, të shtetit të Kosovës me Serbinë, nuk varen nga ne. Dhe kjo ndodh jo për arsye të statusit tonë ndërkombëtar shtetëror në krahasim me Serbinë, por për shkak të psikologjisë nacionaliste serbe, që ndihet e “ofenduar” nga Pavarësia e Kosovës.

Në përballje me këtë psikologji të “betonuar” antikosovë nga Serbia, do të kërkoja paraprakisht leje të parashtroje dhe një çështje brenda temës së parashikuar në programin e Konferencës, për kooperimin rajonal të Kosovës me fqinjët.

Menaxhimi i konfliktit të një shteti, që aktualisht nuk kupton përballjen apo pushtimin ushtarak, lidhet me policinë kufitare, doganat dhe agjencitë e ushqimit për njerëzit dhe kafshët.

Tri agjencitë e përfshira në menaxhimin e integruar të kufirit kanë organizuar patrulla të përbashkëta përgjatë vijës kufitare. Janë organizuar edhe veprime të përbashkëta operacionale në pikat e kalimeve kufitare. Janë krijuar shumë struktura të menaxhimit të integruar të kufirit.

Marrëveshjet, që mundësojnë patrullime të përbashkëta, dhe të përputhuara të policisë në kufijtë ndarës të Kosovës, Shqipërisë dhe Maqedonisë, ka filluar. Policia e Kosovës i ka marrë përgjegjësitë nga KFOR-i për vëzhgimin e kufirit me shtetin fqinj jugor dhe veriperendimor. Por nuk mund ta anashkaloj faktin që procesi i përcaktimit dhe ligjërimit të kufirit mes Kosovës dhe Malit të Zi ende nuk ka filluar.

Në fillim të 2011-ës, doganat kanë nënshkruar dy memorandum mirëkuptimi me Agjencinë Kosovare të Inteligjencës me qëllim të forcimit të bashkëpunimit. Njëherësh, edhe policia kufitare ka nënshkruar me doganat një protokoll lidhur me procedurat e kufirit, luftën kundër trafikimit të paligjshëm dhe implementimin e menaxhimit të integruar të kufirit.

Cilësia dhe njëtrajtshmëria e kontrolleve kufitare ende duhet të përmirësohet. Parimet e menaxhimit të integruar kufitar të ligjeruara prej nesh, nuk zbatohen sa duhet në praktikë. Qendra e përbashkët operative për kontrollin e kufirit nuk është plotësisht funksional, pasi policia kufitare nuk ka qasje në bazën e vet të të dhënave. Shkëmbimi i pamjaftueshëm i informatave me partnerët rajonalë dhe ndërkombëtarë pengon luftimin e krimit tejkufitar.

Në këtë vazhdë arsyetimi detyrohem të citoj dy fraza nga “Raporti i Progresit të Kosovës”: Veriu i Kosovës mbetet sfidë në veçanti për menaxhimin e integruar të kufirit. Në përgjithësi, Kosova ka arritur ca përparim, por është ende në një fazë të hershme të aderimit të sfidave të menaxhimit të integruar të kufirit.

Në përfundim të fjalës sime, duke ju falenderuar edhe njëherë që më dëgjuat, dua t’ju deklaroj një të vërtetë, që gjithë përfaqësuesit e vendeve në këtë konferencë e kanë ditur prej shekujsh nga paraardhësit: Shqiptarët s’kanë qenë kurrë rrezik për rajonin dhe, ca më pak, për Ballkanin.

Tiranë, 24.10.2011