Demonstratat e vogla, por të vazhdueshme, së fundmi e rrëzuan qeverinë në Rumani. Ajo që nxiti protestat ishte një reformë e propozuar në sektorin e shëndetësisë, i cili është në kushte të këqija. Jo aq të këqija sa në Kosovë, megjithatë: qytetarët e Kosovës jetojnë 4 vjet më pak se qytetarët e Rumanisë, 5 vjet më pak se qytetarët e Serbisë, 7 vjet më pak se qytetarët e Shqipërisë dhe 10 vjet më pak se qytetarët e Bashkimit Evropian (të cilët kanë një jetëgjatësi mesatare prej 79 vjetësh); në Kosovë, fëmijët para moshës 5-vjeçare vdesin pothuajse gjashtë herë më shumë se në Shqipëri apo Rumani, ndërsa gjatë lindjes nënat vdesin dyfish më shumë, dhe fëmijët trefish më shumë se në Serbi apo Shqipëri.

Ekonomia e Kosovës zhvillohet më shpejt se ajo e fqinjëve të saj, por pak njerëz i ndjejnë efektet, pasi që shkallët e papunësisë dhe të varfërisë mbeten shumë të larta. Natyrisht, varfëria, papunësia dhe shëndeti janë të ndërlidhura, dhe një shkaktar i rëndësishëm i secilës prej tyre është joefektiviteti i autoriteteve publike dhe cilësia e dobët e politikave të tyre.

Kosova renditet më së dobëti në rajon sa i përket sundimit të ligjit, qeverisjes dhe korrupsionit, ndërsa elektorati duket të ketë vërejtur lidhjen ndërmjet këtyre dështimeve qeveritare dhe këtyre statistikave të tmerrshme, sepse anketat e opinionit demonstrojnë se besimi publik në autoritetet politike është i ulët dhe vazhdimisht ka shënuar rënie në katër vjetët e fundit. Vërtet, një indikator i besueshëm i qëndrueshmërisë politike të dizajnuar nga Banka Botërore ka rënë në mënyrë dramatike ndërmjet viteve 2009 e 2010.

Elektorati gjithashtu ka parë manipulime zgjedhore, shkelje të kushtetutës nga një president, dhe zgjedhje të një presidenti tjetër në kundërshtim me kushtetutën, dhe së voni edhe shenjat e para shqetësuese të një prirje të mundshme për përdorim të policisë për shtypje të protestuesve. Në këtë kontekst, njeriu do të priste që opozita, shoqëria civile dhe mediet e pavarura të ndihmonin qytetarët për transformimin e pakënaqësive të tyre në një formë të dobishme të trysnisë politike ndaj qeverisë.

Elita e Kosovës përfshin drejtuesit e shumicës së opozitës: Lidhja Demokratike e Kosovës (LDK) dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës (AAK) nuk dallojnë shumë nga Partia Demokratike e Kosovës (PDK) në politikat e tyre, stilin e qeverisjes dhe qasjen ndaj zyrës publike dhe parave publike. Ndryshimet e shumëpritura nuk mund të vijnë nga ta, të paktën jo në formën aktuale: qëllimi i tyre është të mos ndryshohet sistemi aktual i qeverisjes, por të fitohet një ndikim më i madh brenda tij.

Lëvizja Vetëvendosje është ndryshe, por fatkeqësisht përqendrohet kryesisht në problemet e jashtme të Kosovës dhe në kauzat patriotike apo nacionaliste të një rëndësie kryesisht simbolike: edhe bashkimi me Shqipërinë e qeverisur më mirë – një aspiratë shumë racionale, por një perspektivë e pasigurt, kur kihet parasysh ftohtësia e Shqipërisë për një gjë të tillë – nuk do të bënte shumë për të ulur papunësinë dhe varfërinë, apo për të shpëtuar shumë nëna dhe fëmijë nga një vdekje e shmangshme.

Elita është e sigurt: ajo kontrollon institucionet politike, ka pushtuar shumë institucione të pavarura, përfshirë gjykatat, dhe pamëshirshëm po zgjeron pushtetin mbi ekonominë dhe mediet. Ajo mbështetet objektivisht nga një sistem joefektiv dhe jolargpamës i mbikëqyrjes ndërkombëtare, dhe nga fuqitë e jashtme që – në mënyrë tërësisht legjitime – ndjekin interesat e tyre, në mesin e të cilave mirëqenia dhe zhvillimi afatgjatë në Kosovë renditen shumë poshtë, dhe përballet me pak përgjegjësi politike për shkak se modeli i votimit është shumë i qëndrueshëm dhe pjesëmarrja në zgjedhje është shumë e ulët dhe në rënie (gjithashtu për shkak se manipulimet e dukshme dhe të vazhdueshme zgjedhore po i shkurajojnë qytetarët nga votimi).

Kjo elitë e ka sjellë Kosovës në prag të një krize financiare, por ajo mund të mbijetojë deri në zgjedhjet e ardhshme nëpërmjet çatdhesimit të fondit të pensioneve dhe parave të privatizimit. Për të mbetur në pushtet, elita duhet vetëm të balancojë kërkesat e moderuara të mbështetësve të saj të jashtëm me nevojën për t’iu shmangur kapërcimit nga Lëvizja Vetëvendosje në aspekt të patriotizmit, që është diçka e lehtë për t’u bërë: është çështje e fusnotave dhe e simboleve, jo e politikave dhe e rezultateve.

Pa trysni nga elektorati, elita nuk ka arsye për të përmirësuar politikat e saj apo për të hapur sistemin politik. E unë shoh pak e hiç shenja të trysnisë: pas manipulimeve zgjedhore të 2010-ës, disa qarqe – përfshirë LDK-në – diskutuan protesta të mundshme, por asgjë nuk ndodhi; pati disa protesta pas përleshjeve në Merdare, por ato u tretën shpejt dhe nuk u përcollën as me kërkimfalje, e as me dorëheqje.

Unë nuk po përkrahi revolucionet apo protestat në masë, por mendoj se aplikimi i trysnisë ndaj elitës, në mënyra legjitime dhe duke kërkuar për politika dhe qeverisje më të mirë, do të ishte shumë i dobishëm, sepse pakënaqësitë në popull ekzistojnë dhe nëse ai nuk ndihmohet për të shprehur veten në një formë të veprimit politik, ai mund të shpërthejë papritmas, me rezultate të paparashikueshme, në rastin e parë: politika fiskale, për shembull, shpejt duhet të forcohet. Mund të jem gabim, por heshtja e rrugëve të Prishtinës është për t’u habitur dhe mund të jetë një shenjë e rrezikut.

Në këto rrugë ecin kriminelë që janë falur nga Presidentja të premten e kaluar. Unë kam shkruar për skandalin e amnistive të paligjshme të dekretuara çdo vit për të shënuar Ditën e Pavarësisë. Vitin e kaluar janë falur 103 kriminelë (apo 7.1 për qind e popullatës së burgjeve), dhe në mesin e tyre kishte vrasës dhe trafikantë drogash.

Këtë vit, numri është më i vogël (15 të falur, apo 1 për qind e popullatës së burgjeve), dhe emrat mbase janë zgjedhur më me kujdes; por, megjithatë, krahasuar me Italinë dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës – të cilat, çdo vit, mesatarisht, falin 0.005 për qind, respektivisht 0.001 për qind të popullatës së burgjeve – Kosova mbetet qindra herë më e butë me kriminelët e saj: kjo amnisti është e jashtëligjshme dhe imorale, sikurse ato të mëparshmet, për të njëjtën arsye se edhe vjedhja e një molle të zakonshme, edhe vjedhja e dhjetë dardhave të çmueshme janë njëlloj vjedhje.

Unë supozoj se komuniteti ndërkombëtar e ka diskutuar këtë çështje me Presidenten, një ish-police, dhe me elitën, dhe është dëshpëruese të shohësh se e tëra që ato kanë arritur është të bindin ata të vjedhin pak më pak. E ky është bash titulli i një komedie nga Dario Fo për një tjetër elitë jokompetente dhe të korruptuar, e cila ishte rrëzuar nga një hetim masiv dhe jo nga veprimet politike.