Astrit Gashi

Shtetet nisin nga një ëndërr, sikur edhe shumëçka tjetër. Njëra nga ëndrrat mbi të cilat mbiu shteti ynë ishte pikërisht ajo për Zvicrën. “Nëse Kosova do të bëhej shtet, do të bëheshim si Zvicra”, është ky një mendim i dëgjuar shpesh përgjatë historisë sonë, në veçanti të asaj më të resë, të viteve ‘90.

Ëndrra për Kosovën si një Zvicër të re në Ballkan, e ndërtuar dhe e bartur nga diaspora jonë, mbështetej në dëshirën për t’i ngjarë me mirëqenie këtij shteti, madhësinë pothuajse të ngjashme si dhe në pasuritë e atij vendi. Në rastin tonë, bëhej fjalë për pasuritë e supozuara sikur ari, thëngjilli që edhe sot vazhdojnë të mbesin të konservuara në idetë e politikanëve.

Javën e shkuar, Kosova mbushi katër vjet të ekzistencës së saj si shtet. Më shumë se 20 vjet kanë kaluar prejse dëgjova për herë të parë ëndrrën për Kosovën si një Zvicër të dytë të Ballkanit. Llogaria nuk na del mirë. Gjithçka në këtë drejtim ka ngelur aty ku edhe ka filluar. Te ëndrra. Nëse edhe kjo nuk është shuar tashmë.

Shoqëria kosovare sot nuk duket e gatshme as për të diskutuar e lëre më për t’u përpjekur që të ecë drejt ndërtimit të paktën të një mirëqenieje, të një përgjegjësie dhe të një qytetarie si ajo zvicerane. E rrethuar nga një politikë e papërgjegjshme disavjeçare, nga një korrupsion e nepotizëm megaloman, dhe me ndjenjën e mospërmbushjes nacionale, kjo shoqëri sot nuk duket e gatshme të bëjë hapa para, përveç se të kurthohet në debatet pro ose kundër qeverisë dhe identiteti nacional. Një debat ky rreth ekstremeve më së shumti i imponuar nga vetë politikanët dhe nga këshilltarët e tyre, në të cilin, si në një kurth, ka rënë gjithë shoqëria jonë.

Zvicra ka të bëjë fare pak me ekstreme të këtilla. Ajo përfaqëson shumë më tepër se një sistem bankar që deri vonë mundësoi shpëlarje parash për elita të korruptuara, diktatorë e keqbërës në mbarë globin. Po të mbështetej gjithçka në këtë shtet alpin në “off shore” banking, tash e disa kohë që kjo formë është më e kontrolluar se kurdoherë, sigurisht se do t’ia dëgjonim zhurmën krizës. Ky vend relativisht i vogël, ku jetojnë edhe shumë bashkëkombës tanë, është para së gjithash një vend ku politikanët janë të përgjegjshëm para atyre që ua morën votën. Qytetarët janë të vetëdijshëm për të drejtat, por edhe për përgjegjësitë e tyre, përfshirë këtu edhe pagesën e kontributeve dhe të taksave. Individi është aktiv në kërkesat dhe në pjesëmarrjen, ndërsa shoqëria civile është qytetari vetë.

Te ne, shembulli i keq nga qeverisja dhe politika, duket se është bartur edhe te vetë shoqëria dhe te qytetari. Përderisa nuk ka mbetur gjë pa u thënë e pa u folur për qeverisjen e korruptuar dhe politikën mospjesëmarrëse, pothuajse po kaq joaktiv dhe të papërgjegjshëm ndaj shtetit jemi secili prej nesh. Si individë dhe si shoqëri duket se kemi hequr dorë nga mbajtja e politikës përgjegjëse dhe nga ndëshkimi i saj, por edhe nga përgjegjësitë që na takojnë neve si qytetarë, si: pagesa e taksave, pagesa e rregullt e shërbimeve publike, e deri te pastrimi i borës para këmbës sonë, si një problem ky i freskët. Javën e kaluar më rastisi që vetë të jem i pranishëm te një subjekt afarist, i cili ende nuk posedonte arkë fiskale.

Derisa po qëndroja aty, pashë pronarin duke gjetur lloj-lloj arsyetimesh para zyrtarit të Administratës Tatimore se përse nuk kishte një arkë fiskale. Për me keq, ky zyrtar në heshtje dhe me kokë ulur poshtë vetëm po e dëgjonte dhe kur pronari përfundoi arsyetimet ai doli duke lënë një fjalë të vetme bajagi arsyetuese: “Unë punë e kam këtë”.

Një papërgjegjësi kjo qytetare e mbi të gjitha shtetërore e nivelit mozomakeq.

Shumëkush do të arsyetonte se qeverisja dhe politika jonë është fryt i këtij populli. Pra, se populli është i keq dhe ai prodhon një qeverisje po ashtu të keqe. Për mua, një argumentim ky shumë racist dhe i pasaktë. Qytetari i këtij vendi dhe shoqëria jonë vite me radhë po udhëhiqen nga shembuj të këqij, shembuj kontra me ata të Zvicrës.

Elita qeverisëse politike dhe ekonomike është aty ku është jo vetëm përmes votës por edhe përmes vjedhjes së saj, përdorimit të pasurisë publike për të rekrutuar votues e për të joshur përkrahje me para publike për nevoja të tyre duke shtruar asfalte e duke i bërë nga dy shkolla edhe në një vend veç për të joshur votues. Populli kështu po udhëhiqet nga jo nga politikanë të përgjegjshëm e që japin përgjegjësi si në Zvicër, por nga shembuj të gëlltitjes së pasurive e të ardhmërisë që i përket këtij vendi e kësaj shoqërie për të mirë personale, të rrethit shoqërore e atij familjar.

Një i ri kosovar sot e ka të vështirë, në mos të pamundur, të gjejë punë në institucionet vendore, edhe sikur të ishte shkolluar në Hënë, nëse nuk ka një të afërm të fuqishëm ose nëse nuk është një militant disavjeçar i partive në pushtet qendror e lokal. Përtej qeverisë, mjafton të shikohen punësimet në ndërmarrjet publike të bëra me udhëzime në copa letre e të përcjella nga postierë të besueshëm partiakë apo klanorë. Mungesa e një perspektive, shënon njëkohësisht edhe fundin e ëndrrës për një jetë të civilizuar dhe evropiane.

Kësisoj, edhe ëndrra jonë për një Kosovë si Zvicër, sot është ngulfatur në një realitet jetësor kazakistanas, nga i cili jo vetëm që s’po dimë të dalim, por ku me çdo kusht po duam të rrimë.

Sallonet e së martës

(Më shumë informata mund të gjeni në www.d4d-ks.org)