Pallati prishtinas, më i përfolur këto 2 vjetët e fundit është padyshim Pallati i Rinisë dhe Sporteve”, i shndërruar në pallat ëndrrash e pallat joshës për shumëkënd nga bota e biznesit dhe komercit, por asnjëherë joshës dhe përmbushës ëndrrash për rininë, të cilës iu dedikua ideja, ndërtimi, funksioni dhe gjithçka tjetër lidhur me të. Ideja e pallatit të shëndetit të mirë prishtinas u zyrtarizua nga Kuvendi Komunal i Prishtinës, më 20 shkurt 1976, për t’u ndërtuar me fondin e komunës, me buxhetin e bashkësive vetëqeverisëse të interesit atëkohë, si dhe me kontributin e qytetarëve prishtinas gjegjësisht 2% nga të ardhurat personale të tyre. Në 10-vjetshin e masave të dhunshme në Kosovë të gjitha ndërmarrjet shoqërore a publike u shndërruan në ndërmarrje shtetërore nga Serbia dhe dikush e mendon se ndoshta kjo është periudha kur Pallatit të Rinisë dhe Sporteve mund t’i jetë ndërruar statusi nga ndërmarrje publike në ndërmarrje shoqërore, për ç’arsye pas luftës 1999 ky pallat pati fatin si edhe të gjitha ndërmarrjet tjera të hyjë nën kornizën e AKM-së.

Që nga ajo kohë e sot pallati është degraduar shumë si në aspektin funksional e përmbajtësor ashtu edhe në atë fizik. Ai sot i shërben çdokujt tjetër më shumë sesa rinisë dhe aktiviteteve të tyre sportive, që do të thotë se as emri që e mban nuk përkon me atë se çfarë është pallati sot…mozaik i dyqaneve të vogla, që nuk dihet kujt i paguajnë qira e haraç, shkollë, kurse hapësira për formësime trupore të gjitha me pagesë për ata që duan të jenë ”INN” dhe “COOL “në trendin aktual prishtinas.

Pallati i qytetit

Dhe është po ky pallat ikonë shënjuese e Prishtinës socialiste që kishte lënë “si e thënë peng” prej kohësh miratimin e Ligjit për Prishtinën. Shumë njerëz e kishin menduar dhe theksuar këtë fakt si luftë politike midis partive në koalicion, por shikuar në anën tjetër kjo luftë është më shumë e orientuar në atë se kush do ta ketë primatin mbi menaxhimin, riformësimin, riidejimin dhe përfitimin nga një objekt dhe hapësirë aq vitale e qendrës së Prishtinës, apetit ky që josh dhe i bënë të ëndërrojnë politikanët e biznesmenët tanë, të cilët rrallë se i kemi parë me trup të formësuar si duhet apo me mendje të hapur për interesin e përgjithshëm publik. Prandaj, le ta qartësojmë se lufta për këtë pallat më së paku po bëhet për rininë, e cila siç thuhet është e ardhmja e Kosovës, apo për qytetarët prishtinas në përgjithësi si kontribuuesit e ndërtimit të tij.

Një pyetje tjetër është se për interesin e cilëve qytetarë prishtinas po flasim sot. Nëse duam të jemi të sinqertë me vetveten, ata që dikur kontribuuan në ndërtimin e tij ishin sa të “Ramizit”e sa të tjerë edhe të “Boros”. Pas luftës së fundit njerëzit e Boros shkuan bashkë me emrin e tij, ndërsa këta të Ramizit mbetën pakicë në oazën e re prishtinase me popullsi të trefishuar. Këta të fundit, thënë sinqerisht nuk është se “kanë hise” në këtë far pallatin e sporteve prishtinase, por për të mirë a për të keq, janë pikërisht këta që më së shumti po luftojnë në emër të “qytetarisë” prishtinase për të, jo se janë sportistë e dashamirës të sportit të vërtetë, ku lojën e fiton ai që vërtet e meriton, por se kanë lanquar tash sa kohë një trend të ri “sportiv “ ku fituesi është ai që“di ta luajë lojën sipas rregullave dhe kërkesave të përcaktuara nga ata që janë në krye të politikave dhe me “sportivitet” përcaktojnë fituesin para se të fillojë loja.

Prandaj, lufta e sotme se “kujt i takon Ramizi” është sporti më aktual – kërkues dhe tenderues i cili do ta përcaktojë fituesin e Ramizit (Pallatit të Rinisë dhe Sporteve) , pasi që Ligji i Prishtinës i zvarritur tash sa për shkak të tij tani më veç është proceduar pa nenin 8.6 në të cilin thuhej se një nga kompetencat menaxhuese të qytetit të Prishtinës është edhe menaxhimi i Pallati të Rinisë dhe Sporteve. Po çfarë mund të ndodhë një ditë po qe se njerëzit e Boros do të kërkojnë kthimin e pjesëmarrjes së tyre në ndërtimin e dikurshëm të pallatit?...

Qyteti pallat

Thënë sinqerisht, ky pallat kishte mbetur si një hallkë e fundit për të përfituar përsëri Prishtinën si interes politik por jo edhe pallatin si interes publik. Kjo, pasi Komuna e Prishtinës asnjëherë nuk kishte përpiluar ndonjë plan, ide, kornizë menaxhuese apo çfarëdo tjetër që do ta reflektonte përmirësimin, zhvillimin, qëndrueshmërinë dhe avancimin e Pallatit të Rinisë dhe Sporteve nëse ai do të mbetej nën menaxhimin e Komunës më tutje. Dhe ky plan edhe po të ekzistonte do të duhej të harmonizonte kontekstin e pallatit me përmbajtjet përreth si dhe kërkesën aktuale prishtinase pasi kapaciteti i tij në raport me atë të menduar dikur është i pamjaftueshëm sot, e të mos flasim për faktin që ai asnjëherë nuk u përfundua si projekt me të gjitha funksionet e ideuara.

Të gjithë, si popull “emotiv” që jemi dhe aspak politik ishim kapur për fije të këtij pallati si elementi i vetëm që e shënjon qytetarinë prishtinase. Askush nuk hyri më thellë të analizojë se Ligji për Prishtinën nuk do të duhej të procedohej pa u kompletuar edhe me disa elemente të tjera, në mënyrë që manipulimet të mos kishin hapësirë të bëheshin më pas. Në këtë kontekst të mos keqkuptohemi me idenë se jemi kundër Ligjit për Prishtinën si dokument juridik që do të duhej të përcaktojë shumë qartë kompetencat dhe fushën e veprimit në kryeqendrën e Kosovës, por jemi kundër zbrazëtive dhe paqartësive përbrenda tij, që lënë gjithnjë hapësirë për interpretime dhe veprime të gabuara “qëllimshëm” si pasojë e kësaj.

Ligji për Prishtinën parasheh ndarjen e Prishtinës në 5 distrikte (zona) administrative, prej të cilave vetëm qendra thuhet të jetë distrikt urban, ndërsa 4 të tjerat të emëruara me anët e botës janë distrikte urbane – rurale. Dhe kufijtë e këtyre distrikteve i janë bashkangjitur në një hartë të thjeshtë këtij ligji. Këtu vjen në pah ironia e dyfishtë. E para sjell pyetjen se si mund të përcaktohen kufijtë e administrativ të qytetit të Prishtinës, kur deri më sot plani zhvillimor urban që në bazë të Ligjit për planifikim hapësinor përcakton territorin e zhvillimit të qytetit për periudhën afatgjatë 15-20 vjet, ende nuk është përfunduar. Nga ana tjetër, çka nënkuptojnë politikëbërësit dhe ligjbërësit lokalë me termin “ distrikt administrativ urban – rural”? Ky ligj është përpiluar për qytetin e Prishtinës dhe nënkupton vetëm territorin përbrenda kufirit të shënjuar urban, pra qytetin i cili përcaktohet me dokumentin e Planit Zhvillimor Urban. Fjala rural nënkupton zonat apo vendbanimet që ngelen jashtë kufirit urban apo kufirit të qytetit.

Dhe, shikoni se sa më pak dokumente të përfunduara dhe sa më pak informata për ne, lënë hapësirë që kufijtë e distrikteve të ndryshojnë kahet pas aprovimit të ligjit pasi dokument valid, që përcakton këta kufij ende nuk ka, e edhe kur ai bëhet nuk ka mundësi reference për ta argumentuar manipulimin, sepse harta e bashkangjitur në fund të ligjit është një shabllon i llojit të vet. Kufijtë do të marrin formë varësisht nga tokat e shumta me interes të dikujt – dikujt që do të futet brenda këtyre kufijve të rinj për t’i ndërtuar pallatet e radhës. Një tjetër element apo kompetencë që duhet theksuar vjen në pah nga neni 8.3, ku thuhet se “qyteti i Prishtinës krijon Institutin për Planifikim Urban, i cili merret ekskluzivisht me planifikimin hapësinor, urban dhe mbrojtjen mjedisore të qytetit të Prishtinës”.

A ka pyetur dikush se çfarë roli dhe përgjegjësie do të ketë ky Institut apo çfarë do të jetë statusi i tij: publik, publiko-privat, apo? A do të merret ky Institut me hulumtime dhe politikat e zhvillimeve apo me planifikim e dizajn urban? Nëse është publik, cili është fondi që mund të shpenzohet për të dhe cili është kufiri për mospërzierje të kompetencave midis atij dhe komunës? Nëse është i gërshetuar, deri ku shkon kompetenca e tij në rrafshin publik dhe sa i barabartë do të jetë ai në tregun e përgjithshëm? A ka konflikt interesi në këtë rrugëtim kur Instituti i themeluar për planifikim në Prishtinë vetë do t’i punojë planet, vetë do t’i implementojë ato, vetë do t’i monitorojë ato, duke e paguar vetveten me paratë tona publike?!...

Është një e vërtetë se pa përcaktimin e këtyre parametrave nuk ka se si Prishtina ta definojë qartë rrugëtimin e shëndoshë si kryeqytet, prandaj granti shtesë dhe Pallati i Rinisë janë vetëm fijet shpërqendruese për të cilat na kanë orientuar të kapemi tash sa kohë në rrugëtimin e Prishtinës si qytet i shndërruar - pallat në vetvete.

Prandaj, është e rëndësishme se kujt do t’i takojë “Ramizi”, pasi ai është përbrenda kufirit të distriktit të vetëm urban të këtij Ligji për Prishtinën, të quajtur qendra, ku toka dhe vlera e saj, si dhe apetiti dhe josportiviteti i politikëbërësve dhe biznesmenëve tanë e përmbysin ëndrrën e evropianëve të rinj për një trup të shëndoshë, ku zë vend edhe mendja e shëndoshë, në një qytet a në një pallat për të gjithë njësoj...

(Autorja është kolumniste e rregullt e gazetës “Zëri”)