Po e presim dhënien e vendimit këshillëdhënës të GJND-së si një ngjarje që do të zërë vend në historinë më të fundit të Kosovës, që do të përmendet në vazhdimësi nga politika dhe historia ballkanase, që do të ndihet e do të përjetohet në mënyrë të përgjegjshme, jo vetëm nga BE-ja. Pra, të gjithë presim vlerësimin e së shkuarës! Presim vlerësimin këshillimor të Hagës për gjithçka që është arritur dhe është ndërtuar për më se një dekadë në Kosovë me ndihmën ushtarake të NATO-s për t’u shkolonizuar nga Serbia, me mbështetjen konsekuente dhe afatgjatë ligjore të OKB-së, që fillon me Rezolutën 1244 dhe shënon cak fundor Planin Ahtisari dhe përfundimin e bisedimeve Kosovë-Serbi për çështjen e statusit të surpevizuar nga treshja SHBA-BE-Rusi dhe që kurorëzohet me shpalljen e pavarësisë së Kosovës .

Vendimi i pritshëm i GJND-së ndodhet në prag. Tanimë presim “gjykimin” e Gjykatës.

Sidoqoftë ai, është e sigurt se nuk do të mund të iniciojë dhe, ca më pak të “detyrojë” hapjen e negociatave për ndryshimin e kufijve Kosovë-Serbi, për shkëmbimin e territoreve dhe për statusin tashmë të njohur botërisht të Kosovës.

Serbia politike, që natyrshëm i nënshtrohet rrugës e traditës historike të ish-Jugosllavisë, të krijesës shtetërore artificiale koloniale në Evropë pas rënies së Perandorisë Austro-hungareze dhe asaj Otomane, e ka të vështirë të pranojë e të legjitimojë vullnetarisht humbjen morale të sundimit mbi Kosovën. Të tjerat, humbje në rrafshet ushtarake, politike, ekonomike, arsimore-kulturore, të sigurisë e të raporteve ndërkombëtare nuk i kundërshton zhurmshëm, sepse faktikisht prej vitesh s’varen më prej saj.

Kosova është në të drejtën e vet historike e ligjore. Fillimshekulli XX e gjeti vilajetin e Kosovës të pakënaqur nga sundimi otoman, ndaj kosovarët shënuan edhe revoltat e para të armatosura ndaj Stambollit, të cilat i paraprinë dhe i shërbyen drejtpërdrejt shpërthimit të Luftës së Parë Ballkanike. Jo vetëm në këtë luftë, por edhe më 1912-ën, në përgjithësi shqiptarët dhe veçanërisht shqiptarët e Kosovës iu përkushtuan dhe sakrifikuan gjithçka për pavarësinë dhe krijimin e shtetit shqiptar. Atdhetarët shqiptarë, në pozicione drejtuesi dhe “ushtari”, mësynë kryeqendrën e vilajetit të Kosovës, Shkupin, dhe në gusht 1912 ngritën flamurin tonë shqiptar në shenjë të pavarësimit të shqiptarëve në trojet e tyre etnike.

Konferenca e Ambasadorëve në Londër, që vendosi legjitimimin e krijimit të shtetit të pavarur të Shqipërisë, la tej kufijve politikë të këtij shteti gati gjysmën e territorit etnik të shqiptarëve. Në portë trokiste Lufta e Parë Botërore dhe interesat e Fuqive të Mëdha e përjashtonin nga vëmendja krijimin e shtetit shqiptar.

Historia e dramës (tragjedisë) së etnisë shqiptare vazhdon e “vuloset” me vendimet e shpeshta të aleatëve të mëdhenj për të ardhmen e shteteve e popujve të pushtuar nga nazifashistët pas çlirimit prej tyre. Në Jaltë, Rusia staliniste në këmbim të lëshimit anglo-amerikan për dominimin e BS-së mbi Poloninë, “lëshoi” Greqinë dhe la në opinion të papërcaktuar statusin e Shqipërisë, e cila mund të copëtohej mes Greqisë dhe Jugosllavisë ose t’i bashkohej si e tërë Jugosllavisë.

Po i mëshuam historisë dhe jo vetëm ne, por të gjithë fqinjët, do të gjejnë shkaqe, sebepe e mundësi për t’u grindur. Një gjë e tillë dihet. Por, prirja e kohës së sotme, që ka synuar dhe gati po synon bashkimin e të pabashkueshmeve në një të shkuar të shpeshtë fqinjësore të përgjakshme mes tyre, na bën thirrje dhe na shërben si shembull e si model për të ardhmen e raporteve të pritshme mes Kosovës e Serbisë.

Historia, rrjedha politike e kohës, krijimi dhe rënia e strukturave gjigante perandorake, lëvizjet e mëdha demografike, zhdukja dhe konfirmimi i popujve na sugjerojnë për të gjykuar e për t’u pozicionuar në shërbim të së ardhmes. Dhe, e ardhmja jonë, e ecurisë së pashmangshme drejt anëtarësimit të Republikës së Kosovës në OKB, dhe e bisedimeve tona me Beogradin, si dy shtete të pavarura, është e pashmangshme. Do të bisedojmë së bashku se jemi fqinjë dhe jemi të detyruar të jetojmë së bashku. Jemi të detyruar të diskutojmë e të gjejmë zgjidhje për problem me karakter ekonomik, për doganat, ujin, rrymën. Dhe, para së gjithash, jemi të detyruar t’i kontribuojmë paqes e mirëkuptimit mes nesh për hir të njohjes, të garantimit ligjor dhe të realizimit praktik të lirive dhe të drejtave të pakicave të etnisë shqiptare e serbe, që aktualisht por edhe në të ardhmen do të vazhdojnë të jenë qytetarë të Serbisë dhe të Kosovës. Këta bashkëkombës, që historia i ka ndarë më kufij politikë nga trungu i etnosit, konsiderohen nga ligji dhe morali sundues ndërkombëtar (Karta e OKB-së “Për Liritë dhe të Drejtat” dhe Konventa Evropiane për Minoritetet) si ura mirëkuptimi e miqësie mes popujve. Praktikës së shkëmbimit të territoreve dhe të deportimit reciprok të pakicave, që përfundoi pas Luftës së Dytë Botërore, i ka kaluar koha.

Çfarëdo qoftë lënda e vendimit këshillëdhënës të GJND-së, Serbia dhe Kosova kanë ende hapësira dhe mundësi t’i bashkëngjiten logjikës sunduese demokratike, që qëndron në origjinën dhe strukturën e formësimit dhe të fuqisë së BE-së. Jam bindur në arritjen e një përfundimi të tillë nga një imazh televiziv i transmetuar para pak ditësh: në paradën tradicionale të 14 korrikut në Francë, parakaluan edhe kuadrot ushtarake nga 12 ish-kolonitë franceze. Presidentët përkatës të ish-kolonive ishin në tribunë. U vunë pikëpyetje për domethënien e kësaj shfaqjeje. Pa hyrë në labirintin e arsyeve të tyre, unë mendoj se “miqësia” aktuale e Francës me ish-kolonitë e veta afrikane e ka origjinën në aktin nacionalist dhe të mençur të ish-presidentit De Gol, i cili, kur u bind për pafuqinë e sundimit francez mbi kolonitë, u “fali” pavarësinë. Dhe, me këtë, i dha fund konfliktit, kurseu jetë njerëzish dhe ruajti miqësinë e krijuar nga bashkëjetesa shekullore.

Nga ky fakt, i takon më shumë Serbisë të reflektojë. I takon asaj që pas ndarjeve dramatike të deritanishme me shumicën e subjekteve shtetërore të ish-Federatës, përfshirë këtu edhe Kosovën, e humbur me luftë para 11 vjetësh, të ndahet nga e kaluara, jo siç ka thënë dikur një filozof “me të qeshur”, por të ndahet në emër të së ardhmes, në paqe e mirëkuptim duke kontribuar në të ardhmen e bashkëpunimit dhe miqësisë.

(Autori është anëtar i Kryesisë së Kuvendit të Kosovës)