Përfytyroni një studiuese në vitin 2150 [apokalipsi nuk ka ndodhur, historia vazhdon në mënyrë lineare - pra një numër edhe më i madh vendesh janë demokratizuar, njeriu është në eksplorim të gjithësisë]...

Diadra R qëmton në librarinë virtuale të universitetit në kërkim të argumenteve për tezën e diplomës.

Antropologjia politike nuk është as në modë, as shpërblyese. Prindërit këmbëngulnin për astronomi a mjekësi, por asnjë prej të dyjave nuk e pasiononte vajzën aq sa ta shndërronte në profesion të jetës.

Ja tek është, me kokën mbi tekste, e lodhur nga kjo temë që e kthen pas në një kohë që nuk e njeh, e së cilës nuk i kanë mbetur dëshmitarë.

Në kërkim të fazës kalimtare nga parashteti te shteti, i bëhet se ka kapur fillin lidhës. Tek ajo çka sociologët e quajnë "kultura e nderit".

E lidhur me kulturat baritore, "kultura e nderit" dukej të ishte shumë e përhapur te paraardhësit e Diadrës, stër-stërgjyshërit e saj.

Natyrshëm, aty ku toka nuk punohet, natyra e punës ndryshon. Një njeri të fushës nuk e bren meraku se do ia vjedhin të mbjellat; ai ka të tjera shqetësime e ato lidhen me motin: acari, breshri, thatësira... Por jo vjedhja.

Se, të themi, kush do merrte mundimin të shkulte me rrënjë fusha me të mbjella?! Një njeri që punon tokën e ka të detyrueshme të bashkëpunojë me të tjerët, të ndërveprojë në komunitet.

Ndryshe qëndron puna me bariun. Ai është vetmitar. Kullot bagëtitë, të cilat mund t'ia vjedhin nëpër natë. Ndaj, i duhet t'i mbrojë ato, të jetë i rreptë e në e kërkoftë puna, edhe agresiv.

Përmes fjalëve dhe bëmave duhet të provojë se nuk është i dobët. Është i gatshëm të luftojë në çdo cenim të mëtuar të reputacionit.

Dhe në valle tërheq krejt klanin. Sepse klani dëshiron të tërhiqet: "një për të gjithë, të gjithë për një". Momenti kyç është zënka e parë. Si përballohet ajo? Që, duhet thënë, është e domosdoshme të bëhet publike.

Raportet e forcave vendosen që të kuptojnë të tjerët kush është më i forti. Vetëm atëherë ka kuptim mbrojtja e reputacionit: kur punët personale spastrohen publikisht! Të dyja palët e dinë për çka bëhet fjalë.

Ndoshta të tjerët jo, por ata vetë po. Ata dhe njerëzit e klaneve përkatëse e kanë të qartë si shkojnë punët. Sepse, përveç kodit të nderit, kanë të përbashkët edhe kodin e të kuptuarit...

Ata që qëndrojnë larg rënies ndesh, nuk përzihen, nuk kundërshtojnë, lëshojnë rend e vend edhe nëse dikush u bën keq, janë më pak të rrezikuar.

Por ende jo të sigurt....Sikur t'ua kenë lënduar sedrën, egon pa dashur dhe pa ditur të kenë vënë në pikëpyetje krenarinë dhe "nderin" e barinjve?

Diadra R. ngre kokën: ç'ndodh kur ish-barinjtë zbresin në qytet dhe qeverisin?!

Arkivat i tregojnë se në krye, kur ishin ende të pazbutur e të palatuar, vriteshin e priteshin, nëpër ditë e nëpër natë. Më shumë nëpër natë se nëpër ditë. I dërgonin "selam" njëri-tjetrit, sepse ishte e rëndësishme të dihej adresa.

Vriteshin e priteshin për arsye që vetëm palët i kuptonin -- prone, pasurie, dominimi, kapricoje, egoje e të tjera që spektatorët e "kulturës së nderit" nuk janë në gjendje t'i kuptojnë tërësisht.

Mirëpo ja ku ndodh një ndryshim. Zë fill dikur aty nga viti 2010. Zënkat nuk janë më transparente, mbesin publike po por jo tërësisht transparente.

Duhet pak më shumë mund për t'i kuptuar. Hasmëritë kamuflohen, kryeneçësitë po ashtu. Palët nuk përplasen më me bujë e zhurmë, por përdorin instrumente ndihmëse.

Nisin të sofistikohen. Tani përdorin kë të mundin: të huaj, prokurorë, gjykatës, polici. Pastrojnë hesapet me duart e të tjerëve dhe me sllogane politikisht korrekte. Por gjithnjë si më parë, vazhdojnë të dërgojnë "selam", të lënë gjurmë. Sepse, është e rëndësishme të dihet adresa!

Dhe, ja, ashtu si pa u ndjerë, kushdo që kishte mundësi, ish-bari ose jo-ish-bari, nisi të ndante 50mijë euro (siç quhej monedha e asaj kohe) mënjanë për kaucion.

Nuk i dihej nga të vinte e keqja! Nuk dihej kë kishe prekur në kallo. Të gjithë ndjeheshin të rrezikuar nga të gjithë. Kush kishte mundësi, largohej fare nga shesh-beteja që, për hir të së vërtetës, nuk ishte e vetja. Ishte betejë e të tjerëve, për arsye të tyre personale.

Dhe le të shkëputemi nga personazhi ynë imagjinar. Për disa çështje e dimë përgjigjen. Trashëgimia kulturore, e nuk flas këtu për infrastrukturë - ndërtesa, rrugë, objekte të shenjta - po për të menduarit e të sjellit, janë forca të fuqishme.

Ato kanë ndikim jo vetëm në një brez e dy, por në shumë breza. Suksesi, qoftë personal, ashtu edhe kombëtar, varen shumë nga përparësi të akumuluara. Nuk kemi nevojë të lexojmë të ardhmen për të kuptuar se do na duhet kohë që të shënojmë progres si komb.

Kur të bëhemi të vetëdijshëm për kufizimet tona dhe më të vullnetshëm për t'i kapërcyer ato, atëherë jemi duke hedhur gur-themelin e ngrehinës së suksesit kolektiv.