Flitet shumë rreth degjenerimit të shërbimeve shëndetësore publike në vend dhe se si në kurriz të pacientëve po përfitojnë ordinancat dhe klinikat private. Ky është një rast ekstrem që ilustron se si privatët përfitojnë nga fatkeqësia e publikut. Por, në vendin tonë ka shumë raste të tjera që vërtetojnë të njëjtën, ndërsa shteti – jo që nuk bën asgjë për të ndaluar këtë, por për më shumë – ndihmon zhvillimin e sektorit privat në dëm të atij publik.

Në botën ku patjetër duhet të dilni nga mëhalla, lagja, qyteti a fshati për të plotësuar nevoja të ndryshme, nuk ka se si të mos i përkisni njërës nga këto dy kategori: ose të jeni shfrytëzues të mjeteve të transportit publik dhe hapësirave publike, ose joshfrytëzues të tyre, por grahës i veturës private, këmbësor, apo aq i kamur sa për t’i hipur taksit dhe për paguar një pije në kafene. Në të dy rastet dhe cilësdo nga dy kategoritë që i përkisni, zgjedhja e juaj është e ndikuar, madje e vendosur, nga kapitali dhe shteti që i shërben (në radhë të parë) atij.

Transporti publik në vendin tonë është torturë e padurueshme, sidomos për ata që e shfrytëzojnë përditë për të shkuar e kthyer nga puna apo shkolla: i papastër, i ngadalshëm, i mundimshëm e kutërbues, sidomos në ditë vape që të djersit, ndërsa në ditë dimri të ngrin nga të ftohtit, dhe ku shija e dyshes shofer-konduktor për muzikë të imponohet, dhe – si për t’u siguruar që imponimi të bëhet me sukses – ajo muzikë servohet me zë sa më të lartë. Nuk jam i prirë të besoj se ka një komplot këtu, por gjithsesi kjo bëhet në shërbim të kapitalit me ndihmën, apo së paku, me lejen e shtetit.

Si është kjo në shërbim të kapitalit? Kapitali nuk i do qytetarët që nuk janë konsumatorë të drejtpërdrejt të produkteve apo mallit të tyre. Kapitali nuk do banorë periferie që dalin në këmbë ose me autobus nga shtëpitë e tyre, as fshatarë që në qytete shkojnë me tren ose autobusë. Atij i duhen sa më shumë ngasës veturash, blerës të benzinës, të vajit motorik, të rrotave, e kështu me radhë. Të gjitha paratë e pakta të qytetarëve duhet të kthehen tek kapitalistët deri në qindarkën e fundit: pikë për pikë të pihet gjaku i popullit në kurriz të të cilit jeton ky parazit.

Ku është shteti në këtë tablo? Për të siguruar që paratë e qytetarëve të shkojnë në xhepa të kapitalistëve, shteti i kapitalit jo që nuk përkujdeset për të përmirësuar e mbrojtur trotuaret për këmbësorë, korsi për çiklistë, apo transportin publik, por ai kujdeset që ky shërbim të jetë në nivelin më të degraduar. Dhe kështu, praktikisht, të fusë dorën në xhepin e njerëzve për të shkundur qindarkën e fundit nga ata që të blejnë vetura, se kapitalistëve iu leverdis që të ketë sa më shumë konsumues të lëndëve djegëse dhe jo këmbësorë, çiklistë, autobusë a trena.

E njëjta është edhe me hapësirat publike të cilat në asnjë kuptim nuk janë të papërshtatshme për rekreacion, a qëndrim të qytetarëve. Parqet publike janë gjithnjë e më të pakta e më të papërshtatshme. Bile, ngadalë, por sigurt, po uzurpohen nga kapitali privat (si në Gërmi, në kryeqytet) ku restorante private e hapësira private rekreative për fëmijë e të rritur po zënë vendet më të mira dhe pakrahasimisht janë më të përshtatshme sesa hapësirat publike.

Natyrisht, për t’u kënaqur me këto hapësira më të përshtatshme, madje edhe në brendi të një parku publik, duhet paguar për to. Mirëpo, ata që përballojnë koston e të kënaqurit në këto hapësira afariste janë prapë një pakicë që kanë të ardhura mbi mesataren e Kosovës. Në mungesë të tualeteve publike, bankave të përshtatshme për ulje në sheshe e parqe, edhe njeriu që në xhep nuk ka më shumë se gjysmë euro detyrohet të shkojë tek restorantet apo kafenetë ku nuk mund të shpëtosh pa paguar së paku një kafe (përndryshe një produkt konsumues që i intereson shumë kapitalistëve) dhe pa konsumuar shijen e imponuar të muzikës, dhe me zë sa më të lartë.

Natyrisht, zëri i lartë nuk të le të qetë për të lexuar, medituar apo dëgjuar çfarëdo që ta dojë qejfi. Këtë e do shteti totalitar, se ai nuk do që njerëzit të reflektojnë, të zgjedhin sipas shijes së tyre e të krijojnë, por të konsumojnë të mirat materiale, kiçin dhe ideologjinë zyrtare, pra moralin dhe dijen zyrtare. Shteti, që është në shërbim të kapitalit, nuk do qytetarë të angazhuar, por konsumatorë pasivë. Kështu, industria e kiçit dhe konduktorët e barmenët që me arrogancë e plasojnë atë në publik bëhet sy vigjilues në mbrojtje të ideologjisë zyrtare të pushtetit.

Problemet e transportit publik dhe hapësirave publike janë ilustrime eklatante të mosinteresimit të shtetit dhe administratës publike për publikun në dëm të të cilit po zhvillohet sektori privat. Në të vërtetë, shteti përkujdeset për interesat e kapitalit, ndërsa administrata publike është katandisur në burokraci të mbipunësuar që ekziston jo për qytetarin, por si një ‘bashqe e babës’ ku mund të punësohen anëtarë të familjes, miq, e militantë partiakë.

Dhe kështu, në vend se një republikë (‘respublica’) e qytetarëve dhe për interesin publik, Kosova po bëhet ‘resprivata’, apo pronë private e klasës kapitaliste dhe asaj politike dhe për interesa të ngushta të grupeve të tyre.

(Autori është mësimdhënës në Universitetin e Prishtinës)