Ibrahim Rexhepi

Nuk ka politikë pa ekonomi, e as ekonomi pa politikë. Prandaj, vështirë është të thuhet se sa është politik propozimi i buxhetit të Kosovës, për vitin 2012. Por, çështja merr dimension tjetër nëse ai më shumë përmbush interesat partiake, sesa ato të përgjithshme. Nuanca të këtilla ka edhe dokumenti që është në procedurë parlamentare.

Ato vërehen sidomos kur merret parasysh ndarja e granteve për komuna, apo te shtrirja e shpenzimeve kapitale. Ilustrimi më i mirë duket nga shpërndarja e rreth 14.4 milionë eurove sa parasheh të shpenzojë Ministria e Arsimit dhe e Shkencës për ndërtimin e shkollave të reja. Në dy komuna ku pushtetin lokal e ka LDK-ja nuk do të investohet asnjë cent, kurse katër të tjerat marrin 19 për qind nga shuma totale; 14 komunat e PDK-së përfitojnë 55 për qind të investimeve të kësaj ministrie, kurse pesë komunat që qeveris AAK-ja marrin 27 për qind të kësaj shume.

Ndarje të ngjashme ka edhe në lëmitë tjera. Ndërkaq, më e keqja është se kritikëve të mënyrës së shpërndarjes dhe shpenzimit të parasë publike zyrtarë nga qeveria iu përgjigjen se “jeni kundër investimeve në Drenicë; nuk dëshironi të zhvillohen komunat që i ka PDK-ja; jeni kundër autostradës së kombit”, etj.

Në fakt, asnjë kritikë nuk ka këtë përmbajtje. Por, kërkohet arsyeshmëria e këtij investimi, përkatësisht sa po ndikojnë ato në ngritjen e standardit, respektivisht të numrit të punëtorëve, apo për uljen e varfërisë. Përmes këtij prizmi nuk duket se këto para po sjellin ndryshime cilësore.

Në këtë vazhdë del edhe një problem tjetër – buxhetet kryesisht janë dokumente “ad –hock”. Qeverisë i mungojnë plane, apo strategji afatgjata, ku do të mbështetet dokumenti për financimin e shtetit gjatë një viti fiskal. Buxhetet nuk përputhen as me dokumentin bazë - Kornizën Afatmesme të Shpenzimeve.

Ndonëse këto dy dokumente kanë të njëjtin qëllim, shpërputhjet ndërmjet tyre janë të mëdha. Prandaj, edhe është vështirë të identifikohen qëllimet afatgjata, si edhe mënyra se si do të arrihen disa tregues makroekonomikë.

Madje, kur merret parasysh burimi i të hyrave buxhetore, atëherë duket qartë se komponenta zhvillimore është injoruar tërësisht. Jo vetëm në mot, por edhe gjatë viteve të tjera, së paku sipas Kornizës Afatmesme të Shpenzimeve, nuk pritet rritja e pjesëmarrjes së të hyrave të brendshme. Arka e shtetit do të mbushet nga importi. Vazhdon importimi i artikujve për konsum dhe eksporti i parasë.

Kjo, sipas qeverisë, do të ndodhë në kohën kur shumë vende përballen me kriza të rënda dhe kanë frikë nga një recesion i thellë. Efektet e kësaj gjendjeje pa dyshim se do të reflektohen edhe në Kosovë, meqenëse do të ketë rënie të remitancave, bankat do të jenë shumë më rigoroze në huadhënie, ndërsa edhe më tutje do të ketë rënie të investimeve.

Krahas kritikave të ashpra që i adresohen sponsoruesit të buxhetit ka pak propozime alternative që do të ofronin një zgjidhje më të mirë. Këtu ia vlen të përmendet buxheti alternativ i LDK-së, i cili sjell disa risi, por në esencë nuk mund të shkëputet aq shumë nga kornizat e propozuara nga Qeveria e Kosovës.

Secili hartues i ndonjë alternative e ka vështirë ta bëjë këtë, meqenëse nuk mund të injorojë obligimet e mëdha që ka pranuar kjo qeveri, si rritja e shpenzimeve me rastin e rritjes së pagave, apo edhe që për dy vjetët e ardhshme duhet të paguajë nga 300 milionë euro për autostradën. Partia më e madhe në opozitë bën një bilanc më të mirë dhe propozon që krahasuar vitit 2011, të hyrat të rriten për 55 milionë euro, kurse shpenzimet për 34 milionë euro.

Kjo do të ndikonte që bilanci primar të mbahet në 2,7 për qind të GDP-së, kurse ai i përgjithshëm në 2,95 për qind. Ndërkaq, sipas propozimit të qeverisë, deficiti do të arrijë në 3,5 për qind të GDP-së, që është jashtë kritereve të BE-së. Propozohet shtyrja e shitjes së PTK-së, kurse projekti i autostradës të përfundojë një vit më vonë.

Këto do të mundësonin një shpërndarje më të mirë të shpenzimeve, përkatësisht do të përfitonte bujqësia, do të kryheshin disa projekte në infrastrukturë, të cilat kanë mbetur në gjysmë dhe do të financoheshin projekte që sjellin zhvillim dhe punësim.

Pa marrë parasysh risitë që ofrohen, dokumenti përfundimtar nuk duhet pritur se mund të pësojë ndryshime në krahasim me versionin e propozuar. Tekefundit, kjo edhe mund të jetë e logjikshme, meqenëse përgjegjësinë për implementimin e tij do ta ketë po kjo qeveri.

Mirëpo, është krejtësisht e papranueshme që ajo së paku të mos ketë parasysh faktet që tregojnë për pasojat e mundshme që mund të sjellë mënyra e tillë e shpenzimit të parasë publike. Posaçërisht se buxheti nuk është zhvillimor, thellon deficitin, rrit borxhin publik dhe në një pjesë të madhe ai financohet duke tjetërsuar asetet kombëtare.