Besnik Tahiri

Vrima dhe njolla

Duket se përmbyllja e pavarësisë së mbikëqyrur është një proces për t’u përshëndetur. Por, krahas kësaj përmbylljeje, mbetja një çështje e hapur e integrimit të territorit verior të Kosovës, është për të ardhur keq dhe pa dyshim një moment për shqetësim. Në esencë, mbikëqyrja e pavarësisë që nga 17 shkurti i vitit 2008, kishte dy qëllime kryesore: së pari akomodimin dhe integrimin e komunitetit serb dhe, së dyti, garantimin e konsolidimit demokratik të Kosovës.

Lidhur me qëllimin e parë, aktorët ndërkombëtarë, të involvuar në mbikëqyrjen e pavarësisë dhe institucionet e Kosovës kanë shënuar progres parcial.

E njëjta vlen edhe për konsolidimin demokratik. Prandaj, të mos mashtrohemi, përmbyllja – kurdo që ndodh – paraqet një hap të rëndësishëm në kompletimin e subjektivitetit shtetëror të Republikës së Kosovës, por, në rastin aktual, shuma e sukseseve parciale nuk po korrespondon me tablonë e përgjithshme që po na paraqitet në publik.

Thënë më drejtpërdrejt, dy janë problemet që kërkojnë reflektim, veriu, si vrimë e zezë dhe respektimi i rregullave demokratike të lojës – zgjedhjet demokratike, sundimi i ligjit, shteti i së drejtës – sepse, në të kundërtën, siç po ndodh në vazhdimësi, shtetit të porsalindur po i lihet një njollë. Këto tema janë politikë e brendshme e Republikës së Kosovës, pavarësisht se proceset po zhvillohen në kuadër të një aranzhmani ndërkombëtar – Pakoja e Ahtisarit.

Angazhimi dhe devalvimi

Nuk mund të ketë marrëdhënie të qëndrueshme dhe profitabile të një politike të jashtme, bazamenti i së cilës nuk ndërtohet në një qëndrim të stërholluar në politikën e brendshme të një vendi. Aktualisht, marrëdhëniet e Republikës së Kosovës, përfshirë edhe politikën e jashtme, realizohen mbi veprime impulsive dhe ad hoc. Diçka e ngjashme po ndodh edhe me politikën rajonale të republikës sonë, përfshirë këtu edhe dialogun me Serbinë. Kështu, ekziston një diskrepancë e plotë me synimet strategjike të Republikës së Kosovës, kundrejt angazhimit të saj praktik, pragmatik.

Sa për ilustrim, këtu synimi strategjik mund të jetë përfaqësimi rajonal i Kosovës, por përfshirja në dialog pa asnjë ide e cila nuk cenon subjektivitetin e Kosovës si shtet, e vendos Kosovën në pozicion inferior. Diçka e ngjashme është parë edhe me mundësimin e lëvizjes së lirë. Kështu, përderisa Perëndimi aplikon parimin e kushtëzimit për vendosjen e marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë, Kosovës po i bien edhe kushtëzimet që Serbia i plason me qëllim të minimit të subjektivitetit të saj ndërkombëtar.

Një qasje e këtillë retroaktive, me nuanca inferioriteti, nuk do të duhej të aplikohej as në dialog me Serbinë dhe as në marrëdhëniet rajonale. Kosova duhet të besojë dhe të sillet si shtet, në të kundërtën, përmbyllja e mbikëqyrjes paraqet vetëm simbolikë.

Nuk është e thënë të ndodhë vetëm shfaqja dhe angazhimi konstruktiv në realizimin e synimeve strategjike të një politike të jashtme, por për këtë duhet edhe konsensus, planifikim, konsistencë dhe vendosmëri. Marrë së bashku, asnjë nga këto nuk po shihen, dhe në fakt në politikën e brendshme të vendit tonë po ngecin në masë.

Rregulli i njëjtë vlen në secilin nivel, në rast se Beogradi dëshiron të mbajë veriun si çështje njëkohësisht të hapur dhe të ngrirë – për ta shfrytëzuar kur t’i konvenojë – njësoj, dhe marrëdhëniet e tensionuara Kosovë - Serbi e mbajnë rajonin një vrimë të zezë në Ballkan.

Me qëndrimin e saj, kancelarja Merkel ka provuar ta disiplinojë Beogradin se kjo nuk është as rruga as mënyra për të ecur drejt Bashkimit Evropian. Mirëpo, në anën tjetër për rrjedhojë, Kosova duhet të tregohet akoma më e vendosur se nuk e pranon kushtëzimin nga Serbia në asnjë rrethanë dhe për asnjë synim. Ndryshe, ne po e shohim angazhimin e vazhdueshëm në dialog, por, njëkohësisht, po shohim edhe devalvimin e qëndrimeve tona si subjekt ndërkombëtar.

Sovraniteti dhe funksionaliteti i qeverisjes lokale v.s. Tregtimi

Dihet botërisht se përpunimi dhe pranimi i provizioneve të Pakos së Ahtisarit, ka qenë një lloj ‘tregtimi’ midis realizimit të qëllimit të Republikës së Kosovës për të shpallur dhe për të gjetur njohje të pavarësisë, dhe qëllimeve të shteteve mike të Kosovës, për t’i dhënë fund dilemës se a duhet të ekzistojë Kosova si shtet apo jo.

Me synim zbutjen e kundërshtimit të egër të pavarësisë nga shtetet e mëdha me të drejtë vetoje në Organizatën e Kombeve të Bashkuara, por edhe eliminimin e argumentit të Beogradit për gjoja ekzistencën e rrezikuar të komunitetit serb në Kosovë, ne kemi pranuar aranzhmane të cilat tejkalojnë modelet e shumë demokracive perëndimore, përkitazi me komunitetet joshumicë dhe të vetëqeverisjes komunale. Se a është bërë një ‘tregti’ e mirë apo jo, kjo temë edhe për një kohë do ta ngacmojë politikën në Kosovë.

Megjithatë, ne duhet t’i kthehemi aktualitetit pasi që tashmë kjo i takon së kaluarës.

Aktualisht, përfundimi i pavarësisë së mbikëqyrur për Kosovën, hap shumë tema e përgjegjësi, përballë te cilave, Republika e Kosovës, si shteti më i ri në botë, duhet të tregohet sovrane, serioze dhe, përgjithësisht, përmes politikave konkrete, ndërtuese e pavarur e fatit dhe të së ardhmes së saj.

Në këtë aspekt, shumë çështje janë të ndërlidhura njëra me tjetrën.

Më 31 janar të këtij viti, Parlamenti i Kosovës miratoi Rezolutën, e cila, ndër të tjera, synon përfundimin e pavarësisë së mbikëqyrur për Kosovën.

Duke e pasur për bazë rëndësinë e veprimit të shpejtë, në këtë rast, Qeveria e Republikës së Kosovës do të duhej të ndërmarrë hapa konkretë drejt integrimit të veriut të Kosovës dhe konsolidimit të pushtetit lokal atje. Qeveria e Kosovës duhet që të kërkojë që, si pjesë e pakos së përfundimit të pavarësisë së mbikëqyrur, sa më shpejt të mbahen edhe zgjedhjet e lira e demokratike në komunat veriore të Republikës së Kosovës dhe që sa më shpejtë të përcaktohet data mbajtjes së këtyre zgjedhjeve në mënyrë që të dalin institucione demokratike.

Opinioni publik ka qenë dhe është në dijeni se që nga pranvera e vitit 2008 e më tutje në vitin 2009, ish-kryeministri Ramush Haradinaj ka kërkuar që institucionet e vendit të kenë një strategji integruese për veriun, me kurs të qartë, me veprime konkrete dhe në funksion të pavarësisë. Megjithëse me vonesa të shumta, Qeveria e Kosovës e ka kuptuar që për integrimin e veriut duhet të ketë një strategji integruese.

Në këtë aspekt, në kuadër të strategjisë integruese të Republikës së Kosovës, është me rëndësi të veçantë që institucionet përkatëse të krijojnë një politikë proaktive me strategji të saktë për komunat veriore duke parandaluar agjenda dhe planet tjera si ato të presidentit të Serbisë.

Në këtë aspekt është jetike që Kosova të veprojë sa ma shpejt me:

• veprime politike dhe demokratike që, përmes zgjedhjeve të krijohen institucionet e pushtetit lokal dhe të ushtrohen përgjegjësitë kushtetuese;

• pjesën financiare dhe investuese që do të shtrinte shërbimet publike në atë pjesë të vendit;

• sundim të ligjit, që do të rregullonte dhe do të funksionalizonte rendin qytetar në atë pjesë.

Kjo duhet të ndodhë, pasi që në këtë vit do të ketë edhe një vlerësim rreth funksionit të reformave në pushtetin lokal dhe decentralizmin, dhe nuk duhet që si rrjedhojë e mosfunksionalizimit të komunave në të gjithë vendin dhe, mbi të gjitha, moszbatimin e Kushtetutës, të marrim një vlerësim negativ.

Oferta e tanishme përmes Dokumentit të Ahtisaarit dhe Kushtetutës së Republikës së Kosovës, është korniza e vetme dhe më gjeneroze që pa dyshim do të mund të ishte zgjidhje për çështjen e veriut. Është jetike që debati rreth pushtetit lokal të kalojë nga aspekti politik në atë zhvillimor.

(Autori është këshilltar i kryetarit Ramush Haradinaj dhe anëtar i Kryesisë së AAK-së)