Zana Zeqiri - Rudi

Është i mirëpritur vlerësimi i Grupit Ndërkombëtar Drejtues (GND) më 24 janar për përfundimin e pavarësisë së mbikëqyrur. Punë do të ketë ende para se Kosova të diplomojë nga kujdestaria ndërkombëtare, por konsiderohet që Kosova ka hyrë në fazën e rëndësishme të pavarësisë jo vetëm nga Serbia por edhe nga mbikëqyrja ndërkombëtare e mandatuar me Propozimin Gjithëpërfshirës të ish-Presidentit Ahtisaari.

Menjëherë pas shpalljes së pavarësisë, grupi i shteteve mike të Kosovës që kanë njohur Kosovën, me kërkesën e liderëve të Kosovës e formuan GND-në. Qëllimi i GND-së është përkrahja e plotë gjatë zbatimit të Propozimit Gjithëpërfshirës përmes Përfaqësuesit Ndërkombëtar Civil (PNC). PNC jep përkrahje institucionale drejt zhvillimit demokratik të vendit, drejt qeverisjes së mirë, respektimit të multietnicitetit dhe sundimit të ligjit në gjithë Kosovën.

Tani pas vlerësimit pozitiv të GND-së, mendjen e vërshojnë pyetjet si: çfarë kërkohet saktësisht nga Kosova? Cilat janë pritjet tona kundrejt atyre të misioneve ndërkombëtare evropiane dhe botërore? Kur konsiderohet se ka diplomuar Kosova: kur ikën PNC apo UNMIK-u? Nëse ende punë ka mbetur, çfarë nënkupton përfundimi i misionit të PNC-së? A përfundoi me kaq kujdestaria ndërkombëtare apo vetëm po ia lëshon rrugën një kujdestarie tjetër?

A vështirësohet vënia e veriut nën kontroll pas ikjes së PNC-së?

Sidoqoftë, lajmi pozitiv nga ky grup shtetesh u mirëprit nga qeveria dhe nga publiku i gjerë. Në prag të katër vjetorit të pavarësisë, ky lajm i jep edhe një validitet shtetësisë sonë dhe ndoshta arsye shtesë vendeve hezituese që të na njohin. Në bashkëpunim me PNC-në, qeveria ka identifikuar ndryshimet të cilat kërkohen, katër kapituj të Kushtetutës dhe 21 ligje. Kapitujt në fjalë janë kapitulli mbi: komunitetet, Kuvendin e Kosovës, Propozimin Gjithëpërfshirës, dhe PNC. Ndërsa disa nga 21 ligjet që do të amendamentohen përfshijnë: Ligji për Dhomën e Posaçme të Gjykatës Supreme për Çështjet Lidhur me AKP-në, për Lirinë Fetare në Kosovë, për Mbrojtjen dhe Promovimin e të drejtave të Komuniteteve, Ligji për Shtetësinë, Ndërmarrjet Publike, dhe mbi Gjykatën Kushtetuese. Është menduar që të gjitha këto ndryshime të përgatiten në një pako për miratim të përbashkët.

Me gjithë suksesin në përmbushjen e obligimeve që dalin nga Propozimi Gjithëpërfshirës, decentralizimi mbetet i papërfunduar. Me rezistimin serb ndaj themelimit të komunës së Mitrovicës veriore dhe me funksionimin e strukturave paralele serbe, veriu mbetet si çështje e ndjeshme e papërfunduar. Me ikjen e PNC-së, mbetet të shihet se si do të operacionalizohet themelimi i komunës dhe shtrirja e sundimit të ligjit edhe në veri.

Ikja e PNC-së mund të dëmtojë Kosovën për shkak se ikë i vetmi mision që na njeh zyrtarisht dhe i lë misionet të cilat nuk kanë konsensus ndaj shtetësisë sonë.

Ndërsa, në rrafshin ligjor, mjaft debat zhvillohet edhe rreth ligjeve që dalin nga Propozimi Gjithëpërfshirës, për Hoçën e Madhe dhe Qendrën Historike të Prizrenit. Me gjithë mbrojtjen kushtetuese që u garantohet të gjitha grupeve fetare, është një mendim i gjerë që Kishës Ortodokse Serbe i është dhënë një rol jo-proporcional kundrejt grupeve tjera. Mundësia e drejtës së vetos nga Kisha Ortodokse Serbe në vendimet e asamblesë lokale mbi qendrën historike, paraqitet si ide shqetësuese në opinionin publik. Sidomos, kur dihet se në Prizren jeton një numër relativisht i vogël i anëtarëve të komunitetit serb, ndërsa ky qytet zë vend të rëndësishëm në historinë shqiptare.

Me gjithë debatin e nxehtë që po ndodh në Kosovë, dhe ndoshta kompromisi duket larg, duhet të tërhiqemi disa hapa prapa dhe të shikojmë se sa jemi pjekur si shoqëri. Krahas zhvillimit dhe reformave institucionale, vërehet një maturi edhe nga shoqëria civile, e cila po shërben si bilanci më i mirë për funksionim normal të shtetit tonë. Me bindje kërkohet përgjegjshmëri nga qeveria qendrore dhe lokale e sidomos kur në pyetje janë ligjet që dalin nga Propozimi Gjithëpërfshirës. Vëmendshmëri e thellë kërkohet edhe nga deputetët në Kuvendin e Kosovës, që leximet e këtyre ligjeve të shihen me shikim afatgjatë dhe në interesin e të gjitha komuniteteve, grupeve fetare, dhe grupeve të tjera të interesit.

Me gjithë maturinë institucionale dhe shoqërore, a jemi gati për diplomim? Mendimi mund të ndahet në katër linja:

i) diplomimi ka ndodhur qysh më 1999, kur Kosova u lind si subjekt i ndarë nga Serbia dhe mori obligime që i ngjasonin atyre shtetërore;

ii) diplomimi ka ndodhur kur Kosova u shpall shtet i pavarur dhe sovran më 17 shkurt 2008 dhe u shpreh e gatshme dhe e vullnetshme për të qenë shtet i pavarur, me popullsi multietnike, integritet territorial, dhe vullnet për të hyrë në marrëdhënie ndërkombëtare. Kosova diplomoi në transicion, dhe atë jo vetëm në transicion të pasluftës, por edhe të paskomunizmit;

iii) diplomimi ndodhi me vendimin e GND-së që Kosova është në fazë të re ku mund të funksionojë si shtet pa mbikëqyrjen ndërkombëtare;

iv) diplomimi nuk ka ndodhur ende. Kjo linjë e mendimit lë të kuptojë që Kosova mori një nivel të përgatitjes profesionale ngjashëm me atë të shkollës së lartë; dhe se

v) Kosova si e tillë ka diplomuar, por po braktiset nga miqtë pikërisht kur duhet dhënë provimin në veri.

Për provimin në veri duhet përgatitur bashkërisht, ngase nevojitet përkrahje e gjerë për tu përgatitur për atë, burimet e së cilës nuk i kemi nën kontroll.

Pavarësisht, shkallës së ‘përgatitjes profesionale’ duhet nënkuptuar që Kosova është shtet i ri. Por, përkushtimi institucional dhe shoqëror për t’i shërbyer popullit, për të mbrojtur integritetin territorial dhe për bashkëpunim ndërkombëtar është i veçantë. Kosova, si një shtet në formim, kishte pranuar një plan mjaft ambicioz, posaçërisht lidhur me decentralizimin.

Tani, katër vjet më vonë, e shohim se Kosova qëndron afër përfundimit të implementimit të këtij plani kompleks. Sot, kemi komuna funksionale, të cilat i shërbejnë dhe i përgjigjen popullatës lokale. Por është e drejtë të kërkohet pjekuri politike dhe shoqërore, opozitë dhe shoqëri civile aktive dhe të interesuar. Ndërtimi i një shteti me reforma gjithëpërfshirëse, gjithnjë duke reflektuar vlerat më të larta Evropiane, nuk është proces i lehtë dhe pa sfida për të diplomuar. Por, jemi të pozicionuar strategjikisht, me vullnetin tonë të mirë, me ndihmën dhe vëmendjen ndërkombëtare përkundër krizës globale ekonomike dhe konflikteve e reja aktive dhe të mundshme.