Muhamer Pajaziti

Opinioni kosovar ditëve të fundit është tronditur nga një raport i dalë nga Komisioni Evropian (KE) lidhur me rrezikun e produkteve vendore që kultivohen nëpër tokat e Kosovës. Raporti hulumtues vlerësohet të jetë një hulumtim me shumë pikëpyetje dhe prapavija, që mund të rezultojë i pavlefshëm në aspektin shkencor.

Eksperti ndërkombëtar Uolfgang Spyra mban vulën e hulumtimit që nxin tokën e Kosovës dhe që alarmon qytetarin e Kosovës për të mos konsumuar produktet e kultivuara vendore. Ky raport duket tejet i implikuar dhe me dilema, duke pasur parasysh faktin kur Kosova dhe qytetarët e saj janë vetëdijesuar përmes një fushate për të hequr dorë nga produktet që kanë si adresë importi Serbinë fqinje.

Në periudhën kur organizohen protesta për bllokimin e mallrave serbe, rrokullisen maunet e tregtarëve e qarqeve të biznesit serbo-shqiptare, kur produktet serbe nuk preferohen për konsum nëpër dyqanet e Kosovës, megjithatë edhe tërë kjo më shumë është krijuar si përshtypje në dukje të parë, pasi që mallrat serbe me qindra miliona po hyjnë në tregun e Kosovës. Andaj iu takon studiuesve dhe instituteve të Kosovës që të rrëzojnë në aspektin shkencor me mostra të supervizuara raportin e Spyrës.

Raporti sa duket alarmues, ai është edhe tmerrues, duke pohuar të dhëna se gjoja toka e bukës e Kosovës është e helmuar dhe konsumimi i produkteve bujqësore të vendit paraqet rrezik real permanent për jetën e kosovarëve.

Raporti i Komisionit Evropian (EULUP) është bazuar tek 1000 mostra të marra nga tokat bujqësore ku janë të përqendruara më shumë aktivitetet e industrisë së mineraleve. Pas biotesteve vetëm rreth 12 për qind kanë rezultuar me efekte negative në rritjen e bimës brassica sedativum në biotest.

Gjithashtu, ky raport vjen në kohën kur shteti i ri po bën përpjekje për të stimuluar, subvencionuar sado pak prodhimet vendore, sidomos ato bujqësore për të stopuar në një masë invadimin e produkteve fqinje si dhe ato të Lindjes së Mesme, të cilat deri më tani nuk janë analizuar mirëfilli nga KE-ja apo ndonjë institucion tjetër relevant që merret me çështjet e tregut të brendshëm.

KE të analizojë produktet e importuara

Studimi i shumëpërfolur atakoi ashpër prodhimet vendore, produktet për konsum të cilat kontrollohen maksimalisht dhe pamëshirshëm nga institucionet kompetente kosovare, ndërsa nuk gjenden mekanizma për të kontrolluar produktet të cilat importohen nëpërmjet rrugëve ilegale në Kosovë.

Është evidente se prodhuesit kosovarë kohëve të fundit kanë arritur t’i plotësojnë standardet evropiane për sigurinë dhe cilësinë e ushqimit, edhe pse realisht mbetet akoma punë për t’u bërë në këtë drejtim, kur merret parasysh fakti se Kosova është shtet i ri dhe akoma nuk funksionojnë si duhet agjencitë e standardizimit, akreditimit, metrologjisë, certifikimit etj.

Raportet e KE-së janë të mirëseardhura për faktin se janë në interes të qytetarëve, mirëpo do të ishte mirë të analizohen edhe produktet e importit, sidomos produktet kineze, duke përfshirë lodrat e fëmijëve, gotat plastike dhe të materialeve tjera, por edhe shumë produkte që në vendet e BE-së i kanë dyert e mbyllura për faktin se përmbajnë kemikalie të dëmshme, metaleve fatale, benzenë, toulen, fenol, etj. Produkte të cilat shkaktojnë alergji, probleme në frymëmarrje dhe çrregullime hormonale tek fëmijët.

Do të ishte mirë të analizoheshin edhe produktet e mishit por edhe produkte tjera për konsum të cilat vijnë nga India, Brazili, Meksika, dhe vende tjera të rajonit me afate të skadencës të falsifikuara të cilat përfundojnë në supermarketet e Kosovë dhe pastaj në kuzhinat e kosovarëve.

Nëse jo Komisioni Evropian, atëherë institucionet kompetente kosovare duhet të ndërmarrin një fushatë alarmuese dhe sensibilizuese, për këto produkte që çdo ditë rrezikojnë jetën e qindra qytetarëve në Kosovë. Duhet të realizohen operacione masive për të shmangur nga tregjet produktet e tilla me shkallë të lartë të rrezikshmërisë.

Rreziku nga produktet serbe dhe ato të rajonit

Fatkeqësisht tregu i Kosovës është pushtuar nga mallrat ushqimore, që janë pjesë e kontrabandës së karvanëve të trafikantëve multietnikë.

Veriu i Kosovës është pika nevralgjike e këtij krimi të organizuar, ku edhe më tutje hyjnë mallra serbe, duke përfshirë ushqime, ilaçe dhe produkte tjera për konsum të përditshëm, por që janë pjesë e falsifikimeve të ndryshme, me afate të skaduara apo që rrezikojnë për çdo ditë jetën e kosovarëve.

Mallra me tiketa të tilla në mëngjes i gjejmë nëpër depot dhe dyqanet anembanë Kosovës, ndërsa qytetari i varfër është i prirë të vrapojë pas çmimit më të volitshëm, për disa centë më lirë.

Kohë më parë monitoruesit e sistemit farmaceutik në Ministrinë e Shëndetësisë kanë raportuar se rreth 25 për qind e barnave në tregun kosovar kontrabandohen dhe hyjnë prej kanaleve jo të autorizuara për shitje.

Disa javë më parë u zbulua prodhuesi i palicencuar dhe klandestin i pijeve të mirënjohura alkoolike, me shkallë të lartë rrezikshmërie. Gjithashtu në Maqedoni policia zbuloi një prodhues të vajit të falsifikuar, me lëndë të parë tejet të dyshimtë. Grupi i organizuar po vendoste tiketat e markave më të njohura të prodhuesve rajonalë të vajit, ndërsa konsumatori i gjerë i beson tiketës së vendosur se gjoja po furnizohet me mall të mirë e të lirë.

Për këto mallra u tha se kishin si destinacion edhe tregun e Kosovës, ku sigurohej vazhdimisht plasman i mirë dhe përfitime të majme, ndërsa në anën tjetër po shkatërrohet qytetari.

Inspektoratet shëndetësore dhe sanitare në Kosovë duhet të ndjekin këto pista të lansuara dhe të godasin këto dukuri që po ua shkurtojnë jetën qindra mijëra familjeve. Ndërsa prodhuesit kosovarë duhet të ndihmohen, inkurajohen, të stimulohet prodhimi vendor si një faktor i rëndësishëm për zhvillimin ekonomik të vendit.

(Autori është ligjërues në Kolegjin ISPE)