Çështja e negocimit të rasteve të vështira në mes palëve të involvuara në proces bëhet në dritën e pajtimit apo kompromisit të dallimeve të mëdha, por, në rast se njëra palë ka qenë gjatë gjithë kohës jokooperuese, jokonstruktive dhe bllokuese në të gjitha çështjet, atëherë çështja e negocimit mbetet si një pamundësi që prodhon rezultate jo të kënaqshme në mënyrë të vazhdueshme dhe normalisht se shkakton harxhimin e kohës. Përderisa shteti serb nuk arrin ta kuptojë dhe të pajtohet në tërësi me realitetin e ri në Ballkan, çështja e negociatave të mëtejshme mbetet e padobishme dhe e pafrytshme, sepse, siç dihet edhe nga historia e Gadishullit ballkanik, Serbia ka qenë dhe ende mbetet një ndër konsumuesit më të mëdhenj të kohës së humbur. Ajo, pa një çlirim të brendshëm dhe pa një vizion të qartë brenda vetes dhe jashtë saj, është e vështirë të arrijë të hyjë në marrëdhënie me realitetin e ri dhe pajtimin brenda këtij procesi të ri për Ballkanin dhe rrugën e tij drejt integrimeve në strukturat euroatlantike.

Zërat për negociata të mëtejshme në mes të Prishtinës dhe Beogradit vijnë për dy arsye. E para ka të bëjë me atë se deri më sot ndikimi i diplomacisë serbe ka luajtur një rol bllokues dhe pengues si dhe ka bindur disa nga aktorët ndërkombëtarë që sërish të shtrohet tryeza e pazarllëqeve, ashtu që nëpërmjet negociatave teknike të arrihet te ato politike. Dhe, e dyta ka të bëjë me pengesën që ekziston në rrafshin ndërkombëtar, siç është mosmiratimi i një rezolute te re që pranon realitetin e ri të krijuar në Ballkan me shpalljen e pavarësisë së Kosovës, si dhe të ndarjeve apo mospajtimeve që ekzistojnë brenda disa vendeve të bashkësisë ndërkombëtare në lidhje me këtë proces të ri në Ballkan.

Duke pasur parasysh kornizën e negociatave dhe procesin tepër të vështirë të rrugës së kompromisit nga të dy palët, atëherë mundësitë për një marrëveshje janë minimale apo edhe të paarritshme. Tanimë është ditur se palët ashtu si më parë edhe tani në këto negociata (tekniko-politike) kanë dallime të mëdha dhe se qëllimi i daljes në breg të malit të pakapërcyeshëm është i vështirë dhe i mbushur me ndjenja të përziera dhe jorracionale nga pala tjetër siç është ajo serbe, sidomos në kërkesat e saj tepër të paarsyeshme.

Ndërsa është e ditur se pala serbe edhe gjatë negociatave të mëhershme ka qenë jokooperuese, jokonstruktive dhe e papajtueshme me fatin e ri të Ballkanit dhe realitetin e krijuar pas viteve ‘90, ajo këtë avaz do ta vazhdojë edhe më tej, edhe në këto negociata tekniko-politike që priten të zhvillohen së shpejti. Gjatë këtij procesi do të mund të vërejmë edhe disa mundësi trilluese (të dala nga mendësitë e vjetruara dhe tanimë të ditura gjatë këtij procesi) në terrenin e negociatave në mes Prishtinës dhe Beogradit. Kjo mund të sjell palët më pas që të largohen edhe më tej nga pozicionet e tyre për shumë çështje, qofshin ato teknike apo edhe tjera. Në këtë terren, roli i ndjenjave dhe i irracionales do të përshkojnë gjithë procesin e negociatave përpara se të vendoset ose jo për zgjidhjen e problemeve brenda kornizës së parashtruar të këtij procesi negociator.

Në manualin e kësaj kornize negociatash dhe të zgjidhjes së kontradiktave apo dallimeve në mes palëve do të jenë edhe emocionet e padobishme, largimi nga pika e nisur dhe mosafrimi i palëve në pikën përfundimtare asnjëherë dhe kjo normalisht se do ta largonte rrugën e këtyre negociatave drejt mbërritjes te një “po” e madhe që do t'i vinte pikë këtij procesi të stërzgjatur negociatash si dhe do të thosha tepër të mërzitshme në fjalorin e diplomacisë bashkëkohore. Prandaj, është shumë e arsyeshme që negociatat nuk duhet të jenë në mëshirën e ndjenjave, por të ketë një superracionalizëm, i cili është mbi pjesën e shqetësimeve thelbësore dhe emocionale brenda kornizës së negociatave ashtu që të ketë një stimulim për të arritur deri te një zgjidhje e problemeve në mes të palëve.

Sidoqoftë, është shumë e rëndësishme që gjatë këtij procesi negociator pala e Kosovës të vendosë parakushtet, pastaj kauzën e shprehur me anë të deklarimit të pavarësisë saj si të paprekshme gjatë procesit negociator, gjithashtu duhet të mos pranojë asnjë nga ato patate të skuqura që janë gjuajtur gjatë procesit për pazarllëqe si më parë ashtu edhe tani e që do të mund të hynin në rend dite gjatë këtyre negociatave tekniko-politike, si dhe duhet të shmanget nga procesi i kombinuar i negociatave, sepse kjo do të mund ta çonte procesin në një udhë qorre dhe në një komplikim edhe më të madh.

Dhe, krejt në fund, është tepër e rëndësishme dhe tregon një seriozitet e vendosmëri të madhe pala e Kosovës nëse gjatë këtyre negociatave tregon qëllimin e saj të prerë dhe të padiskutueshëm se ajo është palë e barabartë dhe se në këto negociata tekniko-politike, që nuk do të duhej fare të zhvilloheshin, ajo të hyjë vetëm si shtet dhe assesi ndryshe. Sepse, nëse të dy palët nuk tregojnë aftësinë e të qenit të barabartë, atëherë dëmet dhe defektet gjatë procesit negociator do të jenë të mëdha dhe të pariparueshme, por do të jenë edhe rrënuese për gjithë atë që është ndërtuar. E gjithë filozofia e këtyre negociatave tekniko-politike është se, nëse pala serbe nuk largohet nga pozicioni i saj irracional tanimë i njohur, atëherë kemi të bëjmë me humbjen e vlerës së kornizës së negociatave, me përmbysjen e rezultatit dhe suksesit si dhe me shembjen e të gjitha përpjekjeve të mëtutjeshme për të arritur te pika përfundimtare e një marrëveshje të dobishme për të dy palët.

Është për t'u nënvizuar se palët negociatore gjithnjë fillojnë nga dy pozicione pikënisëse por që në fund takohen me një seri lëshimesh. Në lidhje me këtë mendoj se pala e Kosovës lëshimet i ka bërë në kohën e negociatave të mëparshme, prandaj ajo nuk do të duhej që tani të bëjë lëshime tjera, sepse do t’i kushtonin shtrenjtë më pas dhe do ishin bumerang për të. Tani është koha që pala serbe të arrijë tek ajo pikë e lëshimeve të mëdha dhe e zhbllokimeve të proceseve që ka ngulfatur në shumë çështje.

Megjithëkëtë, edhe në këto negociata do të vërejmë skenarin e njëjtë, pasi qëndrimi i shtetit serb ende nuk ka ndryshuar.

Si Kosova, ashtu edhe bashkësia ndërkombëtare nuk kanë kohë për të humbur, prandaj nëse edhe një herë pala serbe vazhdon largimin nga korniza e arsyes dhe e zgjidhjeve racionale, atëherë do ishte e udhës që bashkësia ndërkombëtare të shkojë më pas drejt ndëshkimit (shkopit) të shtetit serb.

(Autori është politolog dhe njohës i marrëdhënieve ndërkombëtare)