"Cilit sekt i takoni?", "Nuk është puna juaj". Këto ishin fjalitë e brohoritura nga pjesëmarrësit në marshimin e pranverës në Bejrut. "Lebanon laique pride", një lëvizje qytetare që po merr hov përmes internetit dhe rrjeteve sociale, organizon një marshim të paprecedentë. Kërkon shtet laik në vendin e trashitur nga sektarizmi dhe lufta civile.

Dy muaj më vonë, në Prishtinë, një vend që në bazë të Kushtetutës përkufizohet laik, mbahet një protestë masive në sens të kundërt. Sërish e paprecedentë. Një 'lumë' meshkujsh.... sërish meshkuj... dhe prapë meshkuj. Diku një 'curril' i mekët grash. Çfarë kërkojnë? Shfuqizimin e vendimit administrativ 7/2009 të Ministrisë së Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë (MASHT).

Në bankën e 'të akuzuarve' vihet një nen, pika 13 e të cilit ndalon bartjen e uniformës fetare. "Ku?", shtrohet pyetja - dhe kjo pyetje është kyç për të kuptuar dhe përcaktuar pozicionimin ndaj kësaj teme. Në shkolla fillore dhe të mesme, si dhe ato profesionale. Pra, urdhëresa aplikohet për të rinjtë nën moshën 18-vjeçare!

E drejtë legjitime e magjistratit civil (në këtë rast e MASHT-it) që fëmijët para moshës së pjekurisë t'i marrë nën mbrojtje nga manipulimet eventuale ideologjike dhe fetare. Prej moshës 18-vjeçare mund të vendosin çfarë të duan: për cilën parti të votojnë, me kë të martohen, të jetojnë të pavarur, të zgjedhin fenë në të cilën besojnë se u ofron shpresën e shpëtimit dhe jetën e përtejme.

Detyrimi për të qenë aktivë në mbrojtjen e fëmijëve dhe jo spektatorë në ankth, na përfshin të gjithëve dhe nuk është aspak ekskluzivitet i palës protestuese. Me kaq vlerësimi im për udhëzimin administrativ të MASHT-it mbyllet.

Mirëpo, problemi që ngre protesta nuk ngushtohet në dhënien e një gjykimi relativ mbi mbajtjen ose jo të shamisë nga vajzat e mitura. Ai prek thelbin e trajtimit të tyre dhe, ende më gjerë, parjes së përkatësisë fetare. Sapo mbërritëm në stacionin (dhe destinacionin) "vullnet i lirë"!

Kërkesa e parashtruar nga protestuesit bazohet mbi një keqkuptim të madh, i cili historikisht ka prodhuar jo pak pasoja të rënda: pasardhësit lindin si anëtarë të një komuniteti fetar të caktuar. Mirëpo "feja e prindërve nuk u pasohet fëmijëve ashtu si e drejta e trashëgimisë; gjë më pa kuptim se kjo nuk mund të merret me mend!", thoshte Xhon Lok, në Letra mbi Tolerimin.

Për të qenë të drejtë, ky keqkuptim nuk lidhet me islamin. Xhon Lok ishte i krishterë dhe nga e njëjta "sëmundje" vuanin ende bashkëkohësit e tij, pasi kishin lënë pas një histori të trishtueshme kryqëzatash që, siç i përshkruan historiani Stiven Ransëmen, "kishin kaq shumë kurajë dhe aq pak nder, kaq shumë devocion dhe aq pak kuptueshmëri, kaq shumë ideale të larta të nëpërkëmbura nga mizoria dhe lakmia; Lufta e Shenjtë nuk ishte veçse një akt i gjatë jotolerance në emër të Zotit dhe mëkat ndaj Shpirtit të Shenjtë”.

Asnjë doktrinë pra nuk është përfundimisht çlirimtare dhe asnjëra prej tyre nuk ka monopolin e fanatizmit apo të humanizmit. Mirëpo, ajo që kuptuan shoqëritë laike/shekullare perëndimore ishte nevoja e modernizimit të raportit fe-shtet-qytetari për ta bërë këtë të fundit oazin dhe kultin e bashkëjetesës paqësore. Për dallim nga bota arabe ku po ashtu modernizimi është parë si nevojë, por nuk ja ka dalë të projektohet qetësisht.

Sërish, protesta kishte një dimension të tretë. Ajo ishte një zile alarmi, një tregues i dinamikave të reja që lidhen me identitetin. Turma e protestuesve, e cila ekspozonte përkatësinë fetare ku ndjen se ka gjetur strehë, për të cilin mendon se nuk është më as e heshtur e as turpëruese, e cila i dallon nga 'ne, laikët' , është në fakt përgjigja specifike e njerëzve të margjinalizuar, të cilët ndjehen të huaj ndoshta në atdheun e vetëm që kanë. Është koha t'ua vëmë veshin.

Siç vëren një vëzhgues i mprehtë i identiteteve fetare, Amin Maluf, "radikalizmi nuk është zgjidhje spontane, as e natyrshme, as e menjëhershme; para se kjo rrugë të joshë, gjithë të tjerat është dashur të mbyllen".

Nëse ndonjë gjë kërcënon sigurinë kombëtare të vendit, nuk është besimi fetar i të margjinalizuarve por vakuumi kulturor, dëshpërimi politik, mjerimi ekonomik që mund t'i çojë ata drejt akteve ekstreme. Identiteti që po rreket të farkëtojë shteti i ri nuk duket se ngop as përafërsisht urinë identitare të shumëkujt në Kosovë... ulpiana@gmail.com

(Autorja është kolumniste e rregullt e gazetës “Zëri”)