Është fjala për një protestë, që në një njoftim fare të shkurtër, të kuadratuar në cepin e një faqeje gazete, mbante titullin: “Protesta për shaminë”. Nën këtë titull kumtohej se mijëra veta protestuan në Prishtinë kundër vendimit për ndalimin e mbajtjes së shamisë islamike në shkolla. Më tërhoqi vëmendjen kjo protestë, jo aq për përcjelljen mediatike të saj, sesa për problematikën e shtruar për zgjidhjen. Gjithsesi, çështja e së drejtës për të mbajtur apo për të mos mbajtur shami në shkolla publike është e diskutueshme. Por mendoj se jo më pak i diskutueshëm është edhe vendimi i qeverisë për të ndaluar mbajtjen e shamisë islamike në shkollat publike.

“Protesta për shaminë” është rrjedhojë e besimit fetar, e përkatësisë etnike apo e koshiencës qytetare demokratike për të mbrojtur Kushtetutën. Janë këto tri mundësi motivimi, që kanë investuar dhe vjelin “kapitalet” e veta në këtë reagim.

Besimi (ndërgjegjja) fetar e ka të vështirë të mos preket dhe të mos reagojë ndaj pengesave “ligjore e nënligjore” për shfaqjet e simboleve apo riteve të veta fetare. Kur përkatësia fetare përkon edhe me identitetin etnik, reagimi i besimtarëve të “disiplinuar” me një akt ligjor apo nënligjor është tërësisht i përligjur, sepse një gjë e tillë i prek besimtarët edhe në ndërgjegjen kombëtare. Prandaj, reagimi publik e paqësor i qytetarëve tanë në Prishtinë në mbrojtje të “shamisë” ishte tërësisht demokratik dhe në zbatim të Kap. II, “Të Drejtat dhe Liritë Themelore” të Kushtetutës së Republikës së Kosovës, që në Nenin 24 (Barazia para Ligjit), në paragrafin 2, sanksionon: “Askush nuk mund të diskriminohet në bazë… të fesë…”.

Në mbështetje e përforcim të citimit të mësipërm të Kushtetutës, po parashtrojmë për aq sa na duhet, paragrafin 3 të Nenit 38: “Askush nuk mund të detyrohet ose të ndalohet, në kundërshtim me ndërgjegjen e vet, që të marrë pjesë në praktikimin e fesë, si dhe të bëjë publike bindjet ose besimin e tij/saj”.

Kushtetuta jonë aktuale sanksionon vetëm një kufizim me ligj të lirisë së manifestimit të fesë, besimit dhe të ndërgjegjes në kushtet kur “është e domosdoshme për mbrojtjen e sigurisë dhe rendit publik, të shëndetit ose të të drejtave të personave të tjerë”. (Neni 38, paragrafi 4).

Besoj se mbajtja e shamisë nuk dëmton as sigurinë dhe rendin publik, as shëndetin dhe as të drejtat e të tjerëve. Për rastin e shamisë islamike, referimi ndaj Kushtetutës mendoj se do t’u shërbejë për të reflektuar pozitivisht edhe “super” kundërshtarëve të vendimit “kundër shamive”. Ata, të prekur në ndjenjë nga një vendim i tillë, shfaqen kundërshtues e “të revoltuar” ndaj interpretimeve të ndonjë përfaqësuesi të pushtetit gjyqësor dhe ndaj Avokatit tonë të Popullit. Madje, në mbrojtje të kësaj ideje edhe deklarohen: “Franca e krishterë, për të ecur përpara, e ka ndarë fenë nga shteti që në vitin 1905”. Pa dashur të gjykoj saktësinë e përfundimit, dua të vë në dukje dy fakte: Franca është vendi që e ngriti në teori ateizmin. Dhe, Franca moderne pretendon që ka të evidencuar vetëm përkatësinë fetare të qytetarëve të vet myslimanë, që thuajse përgjithësisht janë me origjinë nga ish-kolonitë e saj të para 50-vjetëve.

Për dallim nga Franca me të cilën bëhet krahasimi, Republika e Kosovës ende nuk është anëtare e OKB-së dhe OSBE-së, nuk është ende e barasvlefshme në status me fqinjët e vet kufitarë, nuk ka akoma të drejtën të marrë në shqyrtim dhe të ratifikojë Konventën e OKB-së dhe Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe, ca më pak, për minoritetet.

Kosova, ndryshe nga Franca, historikisht dhe tradicionalisht është konsideruar dhe trajtuar myslimane. Por sa myslimane në besim është Kosova, kur këtë besim e ballafaqojmë me forcën e etnisë, mbetet një çështje për diskutim. Besoj dhe jam i bindur që shqiptarizmi sundon absolutisht edhe në ndjenjë, në mentalitet mbi përkatësinë fetare.

Do t’i hiqemi ligjit, për t’iu afruar dhe për të pozuar realitetin. Në shkollë të rinjtë mund të shkojnë, në varësi të trevës, traditës, familjes, për mundësi, zakon apo për modë me veshje kombëtare, me veshjet e kohës (modës), me bizhu evropiane ose orientale, me varëse me simbole kristiane apo islame. Është fakt që ka edhe shkollarë, që mbajnë veshje ekstravagante, madje edhe provokuese. Nuk mendoj se kolektivin e klasës mund ta “dëmtojë”, më tepër në planin social dhe moral një “shami” koke te një femër myslimane, se sa një minifund anormal.

Problemi i mbajtjes së shamisë nga femrat e besimit mysliman në shkolla e mjedise publike nuk shfaqet për herë të parë dhe nuk po shfaqet vetëm në Kosovë. Për të është diskutuar dhe do të vazhdojë të diskutohet, sepse mendoj se një çështje e tillë në një vend demokratik, që e garanton lirinë e besimit dhe të fesë, nuk mund të zgjidhet me ligj apo akte nënligjore, pa rënë ndesh me Kushtetutën. Mendoj se problemi duhet parë e trajtuar në terrenet konkrete dhe, kur mendohet se krijon “shqetësime” t’i jepet zgjidhje sipas kushteve dhe rrethanave (fjala vjen, një shkollë e mesme mund të miratojë, në zbatim të procedurave, rregulloren që disiplinon dhe unifikon uniformën shkollore). Sidoqoftë, kur Ligji Themelor i Shtetit sanksionon, kur legjislativi, Parlamenti hesht, çdo akt nënligjor, që, me dëshirën e mirë, përpiqet “të zgjidhë një konflikt” është, në mos i dëmshëm, i padomosdoshëm!

(Autori është anëtar i Kryesisë së Kuvendit të Kosovës)