Teatri është shndërruar në rrëmujë, por bashkë me të edhe klanet e komunitetit artistik, të cilët po i hedhin edhe më shumë zjarr kësaj pune. Projektligji i ri për teatrin po sjell konfrontimin e radhës artistik. I konsideruar se nuk i përmbush kriteret juridike ndërkombëtare, ky projektligj po merr thirrjen e disa artistëve dhe njohësve të teatrit për ndryshim urgjent.

Me një polemikë gjithmonë kundër projektligjit, regjisori Bekim Lumi thotë se projektligji për teatrin me shumëçka është më i keq se vetë ligji në fuqi. Ai nuk pajtohet se si Qeveria e Kosovës miraton një projektligj të tillë pa asnjë debat publik dhe asnjë konsultim artistik, e më pas i tillë shkon edhe në Kuvend. Fillet, sipas tij, mbesin te MKRS-ja.

“Zyrtarizimi eventual i këtij projektligji në versionin e tij të tanishëm edhe nga Kuvendi i Kosovës do të ishte zyrtarizim i instalimit të kontrollit administrativ, burokratik e teknokratik mbi teatrin dhe cenim i rëndë i pavarësisë krijuese në një medium jashtëzakonisht të rëndësishëm artistik”, shton Lumi.

Në një shkrim që ai ka bërë enkas për këtë çështje, thuhet se problemet kryesore dhe deformitetet që cenojnë teatrin, gjenden shembull në pikat 2,3 të Nenit 9, ku “teatrove private u imponohet mënyra e zgjedhjes së drejtuesve dhe e miratimit të statuteve të tyre ngjashëm me teatrot publike”, apo pjesa e drejtorit artistik, që sipas tij, mbetet një nga aspektet më të ndjeshme të ligjit.

“Drejtori artistik, i cili në këtë draft, krejt çuditshëm, nuk quhet më ‘drejtor’, por ‘udhëheqës artistik’, përmes këtyre ndryshimeve, në kundërshtim me karakterin dhe pozicionin e tij, del i zhveshur pothuaj krejtësisht nga roli, vendimmarrja dhe shumë nga kompetencat e tij. Më shumë se në një drejtor artistik, ai tashmë ngjan në një kukull-marionetë sakate, pa atribute dhe pa asnjë autoritet, i cili, me këtë ‘soj kompetencash’, në çdo rast duhet të jetë në shërbim të përcaktimeve, preferencave, direktivave, urdhrave, kontrollit dhe diktatit të drejtorit të përgjithshëm”, përfundon Lumi. Arian Krasniqi ka të njëjtat mendime.

“Versioni i Ligjit për Teatrin, dërguar nga MKRS-ja, esencialisht, strukturalisht dhe profesionalisht është shumë më i dobët se ligji aktual në fuqi, si dhe dukshëm nën nivelin e versioneve paraprake të punuara nga grupet e ekspertëve. Ky ligj rrënon shtyllën kryesore të funksionimit të teatrove në Kosovë, dhe kësisoj e pamundëson zhvillimin normal dhe pa probleme të jetës teatrore”, shton Krasniqi. Ndër të tjerash, ai nxjerr edhe ilustrimet.

“Pika 3 e këtij neni (15) është krejtësisht e paqartë, e pakuptimtë edhe diskriminuese.

Në këtë pikë thuhet: “Repertorin e zgjeruar në përpjesëtim dy për një e paraqet për miratim para Këshillit Drejtues të Teatrit, duke krijuar hapësira për afirmimin e krijimtarisë kombëtare”. Për çfarë proporcioni bëhet fjalë?

Ta sanksionosh dhunshëm dominimin e dramaturgjisë kombëtare mbi atë botërore është diskriminim i llojit të vet. Është imponim mbi atë se çka duhet të krijohet, është përpjekje për instrumentalizim, shpërdorim i konceptit dhe terminologjisë: dramë kombëtare”, pohon Krasniqi, duke përfunduar se “logjika e ndërrimit të ligjeve sa herë ndërrohen qeveritë nuk garanton sukses, përkundrazi po instalohet logjika e adaptimit të ligjeve për shtatin e një garniture të caktuar qeverisëse dhe interesave të ngushta politike e klanore”.

Për TKK, gjithçka është në rregull

Të kundërtën e mendon Burbuqe Berisha, drejtoreshë e Teatrit Kombëtar të Kosovës. Për të, hartimi i këtij ligji është shumë më funksional dhe praktik.

“Ekipi punues është bazuar edhe në përvojën e rajonit”, ka thënë Berisha, duke shtuar se nëse do të miratohej ky ligj, teatri do të kishte kodin e vet buxhetor dhe funksionaliteti e përgjegjësia e tij do të precizoheshin edhe më shumë. Ajo ka shpjeguar se Ligji për Teatrin do të jetë edhe në favor të teatrove komunale.

Nëse ky ligj do të duhej të ndërrohej sa herë që ndërron politika e Ministrisë së Kulturës, Berisha thotë se problemi nuk qëndron te politika dhe stafi udhëheqës i MKRS-së.

“Ky nuk është rezultat i ndryshimit të politikës. Por nevoja ka ekzistuar për amendamentimin e ligjit me qëllim të funksionimit normal të teatrit”, ka thënë Berisha.

MKRS: Akuzat janë të ndërtuara në baza personale

Sipas Shasivar Haxhijajt, këshilltar politik i ministrit të Kulturës, arsyet kryesore për gjithë këto akuza janë të ndërtuara në baza personale.

“Këtyre personave nuk iu intereson asgjë tjetër në teatër pos pozita e drejtorit artistik, sepse mendojnë që herëdokur do ta drejtojnë atë. Ata dëshirojnë të kenë kompetenca por jo të kenë edhe përgjegjësi, e ne po synojmë të kundërtën”, shton Haxhijaj.

Dokumentacioni i siguruar nga Ministria tregon se gjatë hartimit të draftit, kjo e fundit u ka dërguar letra elektronike shumicës së artistëve, me draftin brenda dhe duke pritur komentet e tyre. Midis tyre gjenden edhe drejtorët e drejtorive të kulturës të të gjitha komunave të Kosovës. Në akuzat se gjatë përpilimit nuk ka pasur artistë dhe sugjerime nga ta, Haxhijaj thotë të kundërtën.

“Grupi qeveritar ka pasur artistë në përbërje, por ne s`mund t’i thërrasim shumë prej tyre, sepse kjo është kosto e lartë”, thotë ai.