Dritë, ngjyra e shpirt në artin e Gani Llalloshit

Dritë, ngjyra e shpirt në artin e Gani Llalloshit

Kultura korrik 08, 2019 - 15:21
Lexo më shumë detaje
Image

Galeria e Qytetit të Piranit në Slloveni ia ka hapur dyert ekspozitës së artistit të shquar kosovar Gani Llalloshit. “Walk With Me” është ekspozita e Llalloshit, e cila do të jetë e hapur për dashamirët e artit më datë 12 korrik të këtij viti, në orën tetë të mbrëmjes.

Dëshira për ta përdorur dritën, ngjyrën në hapësirën e një pikture për të kapur thelbin e identitetit të një vendi të përshkruar është arsyeja kryesore për ekzistencën e kapitullit të ri artistik të krijuesit kosovar. Pa i marrë parasysh arsyet për reflektimin e tij estetik në lidhje me një nga temat më të rëndësishme të artit pamor në qytetërimin modern perëndimor, bota e artistit në këtë seri tregon veten si një transmetim fantastik, definitivisht pagan në kuptimin e sjelljes së hyjnisë së natyrës. Peizazhet, rezultat i skenografisë së veprës së teatrit të jetës së tij, janë një bashkim realisto-imagjinar dhe shërbejnë për t’i verifikuar elementet ekzistencialo-vizuale.

Kuratorja e ekspozitës Majda Bozheglav Japelj e ka pasqyruar në fjalën e saj kuratoriale vlerësimin për punën e Llalloshit. Ajo ka theksuar se opusi artistik i artistit kosovar Gani Llalloshi, i cili jeton dhe krijon në Slloveni për dekada, kurrë nuk ka njohur një zhvillim konceptual linear. Sipas saj, kërkesa e tij e shqetësuar dhe pothuajse e shqetësuar për të eksploruar tema sidomos socio-politike e shtyn atë në një verifikim të shqetësuar për arsyet e krijimit artistik ose autenticitetin e fuqinë e mesazhit të vet estetik. Megjithatë, Japelj thotë se artisti nuk e kufizon veten në teknikë, përveç kësaj, përveç pikturës, grafikut dhe vizatimit gjithashtu përdor mjete më komplekse jotradicionale për ta shprehur veten. Por edhe duke i dhënë një vështrim të shpejtë veprave të tij, Japelj thotë se mund të shohim me lehtësi se piktura është teknika e pëlqyer dhe më e përdorur e artistit.

Për kuratoren Bozheglav-Japelj pranimi i nevojës së madhe për pikturë na çon në udhëtimin e tregimeve të artistit që kurrë nuk u treguan deri në fund. Tregimi që i ekspozon anëtarët e tij më të afërt të familjes në një seri portash me madhësi të madhe me titull "The Tree Of Life" sipas kuratores ka marrë një kurs më personal në edicionin e tij të fundit.

Seritë e pikturës "Walk With Me" i dedikohen vajzës së tij Rina, e cila nuk mund ta shoqërojë artistin në shëtitjet e tij të përditshme. Kështu autori kishte idenë për të kapur pjesë të shëtitjeve të tij me aparatin e tij të telefonit dhe për t’i rivalizuar shëtitjet e tij në shoqërimi e vajzës.

“Arsyet pse ecte në këmbë u bënë një pjesë elementare e jetës së Llalloshit, të cilat janë pak a shumë praktike, artistët gjetën përfitime shtesë për të. Qindra foto të telefonit celular çuan në serinë e tij të fundit të pikturave me format të madh me titullin ‘Walk With Me’”, shkruan kuratorja që sipas saj Llalloshi rigjeneroi tematikisht motivin e peizazhit, i cili me gjasë ishte mënyra më e lehtë për të konsoliduar fuqinë origjinale të arteve të bukura me mesazhin që arti dërgon. Madje-madje Jabelj thotë se fokusin shikuesi mund ta orientojë edhe te pikturat e mrekullueshme “Nostalgie”, që përshkruajnë peizazhe imagjinare të projektuara në rrugë tradicionale shqiptare, që ishte rezultat i një nevoje për të gjetur ekuilibrin midis hapësirave fiziko-mendore të ekzistencës sonë.

Mësohet se imazhet e “Walk With Me” janë të kapura më së shumti në atmosferën e natës magjike, përshkruajnë më tepër botën imagjinare sesa ato reale. Në njëfarë mënyre, siç vlerësohet, ata projektojnë endacakët introspektivë të artistit në vend dhe në kohë, të frymëzuara nga jeta fizike dhe e brendshme. Kullotat e gjelbra, fushat e mbushura me pluhur gruri, natën e ndezur pemë mollë lulëzimi, pemë qipariste me anë të qumështit ose të hënës në sfond plotësohen me pikëpamjet e bregut dhe të detit të hapur.

“Nuk ka njeri në këto pamje mungesa e së cilës mund të vërehet sidomos në pikturën e ‘Kujtimeve të shkruara’, duke paraqitur një bankë të zbrazët që do të shqetësonte ambientin metafizik të vendeve të kapura. Pikturat kanë nevojë për një vëzhgues të jashtëm që të merret plotësisht nga pikëpamja, e cila është arsyeja për formatet e madhësisë së madhe”, konsideron Japelj.

Siç vlerësohet peizazhet e natës së Llalloshit mbizotërohen nga një e kaltër intensive, e kompletuar me praninë magjike të hënës së argjendtë të rrethuar me kadife. Perceptimi i kësaj atmosfere të pafund të hapësirave të hapura stimulon përhapjen e dritës së hënës, ky kohëmatësi i shqetësuar me një ndikim të përjetshëm mbi natyrën dhe njerëzimin, i cili 50 vjet më parë (1969) vlerësohet se mori një pjesë të misterit të tij duke u ulur në sipërfaqen e saj, ndërkohë që kishte marrë përsipër gjenerata të të gjitha llojeve të artistëve.

“Linja midis abstraktit dhe figuratives, drita që formon një anije peshkimi e cila jep një indikacion të pranisë njerëzore, është qëllimisht i pasigurt; ajo mund të konsiderohet edhe arti sublim për dimensionin natyror që impresionoi aq shumë artistët e romantizmit. Po ashtu atmosfera në pikturat e ‘Optimistit’ jep përshtypjen e një mirazhi me kalimin e tij në mes të qiellit dhe detit. Një prani e padefinuar mund të ndihet me lëngun e ujit dhe me natyrën e shkëlqyer të dyfishtë. Ndërsa vegjetacioni në fusha dhe kullota shpreh vitalitetin bio, uji, në ndryshimin e natyrës, buron energjinë e tij nga simbioza e tokës, e ajrit dhe e dritës. Pemë (lulëzim pemë molle, pemë selvi), të palëvizshme dhe të përjetshme karakterizojnë hapësirën ku ata rrisin rrënjët me praninë e tyre si pamje mbresëlënëse dhe zbulojnë fuqinë e rolit krijues të natyrës”, shkruhet tutje në fjalën kuratoriale.

“Rina”, “Written Memories”, “Optimists”, “The Poet”, “Milky Way”, “After Harvest”, “Ladybird And The Moon” janë disa nga pikturat që prezantohen në ekspozitën e Llalloshit. Pas ekspozitës “Qielli është i kaltër”, që u hap muaj më parë në GKK, “Walk With Me” është ekspozita e radhës që Llalloshi do ta hapë më 12 korrik në Piran të Sllovenisë. Ekspozita do të jetë e hapur deri më datë 1 gusht të këtij viti. ZERI

Image