Dush Gashi

Dikur duhej t’i njihnim armiqtë klasorë nga të gjitha “kombet e kombësitë”, prej ballistëve tanë e deri te bellogardistët e Sllovenisë së largët, të cilët, ndonëse lufta ishte kryer decenie më parë, kushedi, ndoshta mund të rishfaqeshin sërish në ndonjë formë. Në përshkrimet e aktivistëve politikë, ata portretizoheshin si djaj mbi djajt, gjë që implikonte se, sikur të mos na kishin shpëtuar komunistët, ata do të ishin ende duke na kapërdirë të gjallë.

Por, sistemet totalitare, pos luftimit të kundërshtarëve të vërtetë, edhe i kanë shpikur armiqtë.

“Secila krahinë e republikë popullore, sipas një logjike të çuditshme, duhej po ashtu të ketë ‘armiqtë’ e saj për të mos mbetur prapa qendrës, si për shembull, në mbledhjen e drithit apo dërgesën e qumështit”, – shkruan në memoaret e saj me titull “Kronika e kultit të personalitetit”, Jevgenija Ginzburg, një shkrimtare ruse, e persekutuar në kohën e Stalinit.

Për fat, kohët kur kundërshtarët politikë a armiqtë e shpikur janë hequr qafe duke i dërguar në kampe përqendrimi janë pas nesh dhe, shpresojmë, s’do të kthehen kurrë. Megjithatë, ndonëse në forma shumë më të buta, malli për totalitarizmin shfaqet edhe në ditët tona. Një shprehje e tillë, sigurisht se duhet të jetë edhe tendenca për denigrim moral të kundërshtarit politik, e cila në një farë mënyre simbolikisht paraqet edhe eliminimin e tij. Zgjedhja e tiradës, në vend të gjuhës racionale - siç konsiderohet se duhet të jetë racional edhe pushteti së paku që prej renesancës e këndej - megjithatë, në rrethanat tona nuk është i rastësishëm dhe i pakalkuluar. Natyrisht, jo edhe krejt i pasherr.

Me stereotipin e krijuar apo vërtet edhe me namin e keq te “ndërkombëtarët”, te të cilët kryeministri i vendit në këtë periudhë e kërkon më shumë legjitimimin sesa te nënshtetasit e tij, “Vetëvendosja”, në ditët kur përgatitej për mësymjen e kufirit, duhej të ishte një “armik” i mirëseardhur për pushtetin aktual. Pasi që koha e ka topitur bukur mirë tehun e polarizimit me partinë e dytë, një pol i ri “negativ” do të ishte si i porositur për të shquar më mirë se kush është për vlera evropiane - ndër të cilat lëvizja e lirë dhe qarkullimi i lirë i mallrave konsiderohen si të padiskutueshme, - e kush është kundër tyre, kush është për rend e ligj e kush për rrëmujë.

Pasi që e ke demonizuar kështu kundërshtarin, sigurisht që pret edhe miratimin sadomazohist të publikut “oh, po mirë e ka gjetë”, edhe kur tjetrin e lanë me ujë të ftohtë në borën e dhjetorit, apo kur “forca proporcionale” shfrytëzohet për keqtrajtime e arrestime poshtëruese.

Por, në këkto kalkulime doli të ketë gjëra të pamenduara. Ky popull, si duket, pas gjithë atyre që ka përjetuar, nuk e ka ndërmend të pranojë lehtë të rrahet tash edhe nga të vetët. Shoqëria civile dhe mediet, nga ana tjetër, kanë qenë tepër e ndjeshme në tolerimin e krijimit të një shoqërie përherë të polarizuar.

Java që kaloi, prandaj, ishte një mësim i mirë për të reflektuar kush çka e bëri gabim dhe kah mund të rrëshqasë kjo shoqëri. Edhe në “Vetëvendosje” po ashtu duhet të mendojnë mirë e t’i shterojnë mundësitë e veprimit institucional e të mos i refuzojnë ofertat për dialog në rastet kur duket se ato ajnë të sinqerta dhe se dialogu mund të sjellë fryt. Përndryshe, fare lehtë mund të përfundojnë në perceptimin se s’janë gjë tjetër, pos gjysma tjetër identike e pushtetit aktual.