Vetëm disa javë na ndajnë nga deklarata e parë publike e zyrtarëve qeveritarë se në Kosovë do të ketë krizë buxhetore në vitet në vijim për shkak të investimeve kapitale, të cilat të (pa) llogaritura kanë hyrë në buxhetin e vitit 2010, 2011, 2012.

Në aspektin strategjik nuk mund të merret si një deklaratë e pamend, sidomos jo në vitin e fundit para zgjedhjeve të përgjithshme. Partitë të cilat nuk janë në pushtet, por synojnë pushtetin, duhet të mendojnë mirë për planin e rimëkëmbjes, apo rendin e ri ekonomik të Kosovës.

Ekonomia e sotme e Kosovës, nuk mund të ringjallet për një vit e as nuk do të shkëlqejë brenda një mandati qeverisës. Fillimisht duhet nisur me politikat e reformuara ekonomike, për të pritur pastaj efektin e vërtetë në ekonominë e dërrmuar kosovare.

U deshën 10 vjet intensive të sundimit të Millosheviqit dhe 10 vjet të përpjekjeve të pasuksesshme vendore e ndërkombëtare për të arritur në pikën e sotme, ku i vetmi aktivitet i shënuar ekonomik për Kosovën është shitja e pronës së përbashkët (publike dhe shoqërore).

Kosova edhe në situate krizash, si herë tjera mbetet prapa vendeve tjera të rajonit dhe dinamikës së zhvillimit të vendeve tjera të Evropës Lindore dhe Jugore.

Këto ditë në takimin e Iniciativës së Vjenës, (iniciative joformale e inicuar nga Ministria e Financave të Austrisë, FMN dhe BERZH, në mesin e krizës globale në fund të vitit 2008 dhe fillim të vitit 2009), u diskutua për hyrjen në fazën e tretë të krizës së nisur dy vjet më parë, atë të rimëkëmbjes. Pjesëmarrës në takim ishin ministrat e financave të vendeve të rajonit, guvernatorë të bankave kombëtare dhe përfaqësues të biznesit dhe ekonomisë. Rastisi që nga Kosova të mos marrë pjesë askush nga MEF apo nga BQK.

Nga ministrat tjerë pjesëmarrës, përfshi këtu atë të Shqipërisë, Serbisë, Sllovenisë, Hungarisë, Polonisë etj, u prezantuan masat që shtetet përkatëse i kishin marrë për të tejkaluar krizën dhe problemet me të cilat ishin ballafaquar.

Sikur ministri ynë i Ekonomisë dhe Financave të kishte marre pjese nuk do të kishte mundësi të fliste me krenari për ekonominë e Kosovës, duke marrë parasysh faktet si vijon:

Republika e Kosovës me sukses e përballoi krizën financiare para dy vjetëve, por tani po zhytet në një krize më të thellë, financiare dhe morale. Kosova po shkon në drejtim reversibil me vendet e rajonit.

Me guvernatorin e Bankës Qendrore në burg, ende guvernator, nuk mbetet shumë të flitet për besimin dhe masat e reformës ekonomike.

Arsyet fillestare të përballimit të krizës në Kosovë kishin të bënin më shumë me faktin e izolimit të Kosovës nga tregun botëror të kapitalit (dhe mallrave) se çfarëdo mase tjetër preventive nga ana e shtetit.

Në ndërkohë, në rekomandimet e BERZH thuhet se mënyrë e mirë për të ngritur ekonominë dhe zhvilluar ekonominë lokale është ngritja e tregut lokal të kapitalit, të cilin Kosova ende nuk e ka. Ministri mund të përgjigjet se kemi humbje të shpejtë të besimit dhe komunat tona si të parat për të hyrë në këtë proces, janë në borxhe deri edhe në 2.2 milionë euro, prandaj si mund t’iu besojmë të emitojnë letra me vlerë.

Çka sot i duhet Kosovës, është një debat i mirëfilltë mbi strukturën e ekonomisë së saj dhe mënyrat e intensifikimit të zhvillimit të sektorit privat. Në vendet fqinje tani vetëm është duke u diskutuar si të vazhdohet me rritjen e qëndrueshme. Për të hyrë në një rend të ri ekonomik, ku rritja fillon dhe mbahet nga sektori privat duhet integritet, sinqeritet dhe kreativitet. Deri me sot, nuk ka shenja se këto atribute i mban struktura aktuale qeverisëse.

Në studimin e krizës u vlerësua se kriza nuk mund të unifikohet dhe për shtetet në krizë nuk ka zgjidhje të përbashkët, por shtetet duhet të gjejnë zgjidhjet individuale sipas karakteristikave të tyre. Megjithatë, dy emërues të përbashkët të ekonomive në rajon u vlerësuan: integriteti i institucioneve mbikëqyrëse dhe zhvillimi i mëtutjeshëm i tregut të kapitalit.

Kosova duhet që tani të formojë grupin për stabilitetit financiar dhe ekonomik, grup ndërsektorial, i cili duhet të merret me analiza serioze të sektorëve me potencial zhvillimor dhe me politikat e duhura t’i përkrahe ata sektorë. U kuptua se as privatizimi e as asistenca ndërkombëtare nuk mund ta ngrejë ekonominë e Kosovës. Tani duhet përgatitur politikat sektoriale për sektorë me potencial rritjeje dhe punësimi.

Koha është para dhe sa me shumë kohë që humbin, më pak shanse kemi të rikthejmë mundësitë e zhvillimit, të cilat vendet e rajonit vetëm i kanë përpara dhe po i ndjekim me seriozitet. A do të ketë Kosova radhën të raportojë pozitivisht në të ardhmen, varet nga sundimi i ligjit dhe serioziteti i politikëbërësve për të nxitur ekonomi të mirëfilltë.

(Autorja është kolumniste e rregullt e gazetës “Zëri”)