Kushtetuta e Republikës së Kosovës (2008), pos ligjeve të tjera, u pasua edhe me nxjerrjen e Ligjit për Prokurorinë e Shtetit (LPSH), më 30 shtator 2010.

LPSH paraqet aktin e parë juridik në Kosovën e pavarur (17 shkurt 2008) i cili, në pajtim me Kushtetutën kosovare (neni 109.3), rregullon “organizimin, juridiksionin, funksionimin, kompetencat dhe detyrat e prokurorit të shtetit” (neni 1) si “institucion i pavarur” (neni 2.1.1.).

Dispozitat përfundimtare të LPSH shfuqizuan: Ligjin mbi Prokurorinë Publike të Krahinës Autonome të Kosovës, Rregulloren e UNMIK-ut nr. 1999/05 për themelimin e Gjykatës ad-hoc të instancës së fundit dhe të zyrës ad-hoc të Prokurorisë Publike, sikundër edhe çdo ligj tjetër që ishte në mospërputhje me dispozitat e LPSH-së.

Gjithashtu, parashikuan se “asgjë në këtë ligj nuk do të interpretohet apo zbatohet për të ndryshuar, kufizuar, zgjeruar apo për të ndryshuar në ndonjë formë tjetër autoritetin, juridiksionin, pushtetin apo detyrat e caktuara të Prokurorisë Speciale të përcaktuara me Ligjin mbi Prokurorinë Speciale nr. 2008/03-L052”.

Dispozitat e LPSH-së që i referohen detyrave dhe kompetencave të prokurorit, hyjnë në fuqi më 1 janar 2013, pas vokacio legis prej mbi dy vitesh.

Shfuqizimi i akteve juridike të sipërcituara të Kosovës socialiste dhe të UNMIK-ut, shkëputi de jure kontinuitetin e tyre në historinë e re juridike të Kosovës. Ndaj, e quajmë të rëndësisë së veçantë fuqizimin e dispozitave që i atribuohen kompetencave prokuroriale.

Normat që i referohen kompetencave të prokurorit si institucion, janë inkorporuar në mënyrë gjithëpërfshirëse në nenin 7 të LPSH-së.

Këto fillimisht promovojnë mënyrat e ushtrimit të kompetencave ligjore. Saktësojnë ushtrimin e tyre “në mënyrë të pavarur, të drejtë, objektive dhe të paanshme”, ndërkohë që e ngrenë në shkallë të parimeve themelore pavarësinë dhe paanshmërinë e prokurorit (neni 3).

Tutje, LPSH-ja parashikon si kompetencë prokuroriale përkujdesjen për “zbatimin e standardeve më të larta” (neni 7.1.2.). Na thotë mendja së këtu aludohet në sjelljet personale dhe profesionale të prokurorëve gjatë performancës së tyre zyrtare.

Po ashtu, përcaktohet që kompetenca e prokurorit të mbështetet në ”ligjin e zbatueshëm” (p.sh. në Kodin e Procedurës Penale të Kosovës - KPPK; Kodin Penal të Kosovës, etj.) dhe në Kodin e Etikës (Kodi i etikës dhe sjelljes profesionale për prokurorët) - neni 7.1.3.

Kompetencë e prokurorit radhitet edhe ruajtja “e nderit dhe dinjitetit” (neni 7.1.4.) nga shkeljet që do të ndikonin në prestigjin e tij prej zyrtari shtetëror.

Mbrojtja e cila i atribuohet “viktimave, dëshmitarëve, të dyshimtëve, të akuzuarve dhe personave të dënuar” (neni 7.1.5.) specifikohet si kompetencë vijuese prokuroriale, do thoshim ordinere gjatë procesit penal.

Në vazhdën e kompetencave të prokurorit parashihen ato “për zbulimin e veprave penale dhe të autorëve” dhe “ndjekjen me kohë të veprave penale”. Veç këtyre dhe funksioneve tjera tradicionale, LPSH-ja parasheh shprehimisht edhe hetimin penal të veprave. Ky ndërlidhet me parimin e legalitetit (neni 7.1.6.) dhe promovon kompetencën hetimore të prokurorit (më shumë të detajuar me nenet 47 dhe 220-225 të KPPK).

Kompetencë profesionale rezulton të jetë marrja “e vendimeve mbi inicimin, vazhdimin apo ndërprerjen e procedurës penale” (neni 7.1.7). Por, kjo terminologji nuk përkon plotësisht me terminologjinë e KPPK-së (neni 220-225). Përmbajtjesisht sikur shkakton konfuzion (sic!). P.sh., si duhet kuptuar nocioni ndërprerje, si: pushim, pezullim apo...? Ose, si duhet kuptuar togfjalëshin terminologjik juridik “procedurë penale”: vetëm si fazë të procedurës paraprake (hetim), si sintezë të procedurës paraprake dhe shqyrtimit gjyqësor, apo...?

Kompetenca vijuese shprehet me “ngritjen e aktakuzave dhe përfaqësimin e tyre” (neni 7.1.8), ndonëse jo edhe me atë që - “të paraqesë dhe të prezantojë... propozim-akuzën” (neni 47.2.2. i KPPK) dhe me propozimin “për shqiptimin e masës edukative ose dënimit” (neni 63.1. Kodit për të Mitur të Kosovës - KMK)!

Pason kompetenca rreth mjeteve juridike “të rregullta dhe të jashtëzakonshme” (7.1.9.): ankesa; bashkimi i procedurës penale; zbutja e jashtëzakonshme e dënimit dhe kërkesa për mbrojtjen e ligjshmërisë, mjete këto procedura e të cilave është juridizuar me KPPK.

Bashkëpunimi “me policinë, gjykatat dhe institucionet e tjera” paraqet njërën nga kompetencat relevante në sistemin e kompetencave prokuroriale (neni 7.1.10) për verifikimin e fakteve gjatë procedurave konkrete penale.

LPSH-ja parasheh edhe të tjera detyra dhe kompetenca prokuroriale “të përcaktuara me ligj” (neni 7.1.11.). Këto nuk janë përfshirë në mënyrë taksative në këtë nen por gjenden të shpërndara në kuadër të neneve tjera në LPSH, KPPK, KMK, etj.

(Autori është bashkëpunëtor profesional në Gjykatën e Qarkut në Mitrovicë)