Feti Tunuzliu

"Prokurori i Shtetit është institucion i pavarur me autoritet dhe përgjegjësi për ndjekjen penale të personave të akuzuar për ndonjë vepër penale ose për ndonjë vepër tjetër, sikurse është rregulluar me ligj", sipas përkufizimit të Kushtetutës së Republikës së Kosovës (2008, neni 109.1).

Meqë përkufizimi kushtetues në thelb është identik me përkufizimin ligjor – neni 2.1.1. i Ligjit nr. 03/L-255 për Prokurorin e Shtetit (LPSH), i 30 shtatorit 2010, e quajmë të panevojshëm që ta përsëdytim.

Prandaj, sakaq, të themi se funksionimi i këtij institucioni ngrihet mbi parime themeltare, të cilat shërbejnë si pikënisje për organizimin, juridiksionin dhe funksionimin e tij, parime këto të cilave LPSH ia kushton Kreun II, titulluar “Parimet themelore”, i cili përfshin dispozitat e neneve 3-6.

Ç'është e vërteta, janë gjithsej pesë principe, postulate apo baza – thënë me pleonazëm, të natyrës fundamentale, të cilat i promovon shprehimisht LPSH-ja. I pari – Parimi i pavarësisë; i dyti – Parimi i paanshmërisë; i treti – Parimi i ligjshmërisë; i katërti – Parimi i shumëllojshmërisë etnike dhe i pesti – Parimi i efikasitetit.

Dy të parat: i pavarësisë dhe paanshmërisë, i ngërthen në vetvete dispozita e nenit 3.1 e LPSH-së.

"Prokurori i Shtetit është institucion i pavarur që ushtron funksionet e veta në mënyrë të paanshme", konfirmon prerazi norma konkrete ligjore.

Vijimisht, LPSH-ja zbërthen konceptin e pavarësisë duke i identifikuar fillimisht tri forma manifestimi të saj: e para në formë të barabartë, e dyta në formë objektive dhe e treta në formë të paparagjykuar.

Më pas specifikon një gamë pavarësish të cilat ia atribuon: "gjinisë, racës, prejardhjes kombëtare apo sociale, shoqatave apo lidhjeve politike, besimeve fetare, gjendjes apo të metave shëndetësore apo pozitës shoqërore" të njerëzve (neni 3.2.).

Parimi i paanshmërisë, sipas LPSH (neni 3.3), lë të kuptohet se çdo ndërhyrje, pengim apo ndikim, përkatësisht çdo tentim-ndërhyrjeje, tentim-pengimi apo tentim-ndikimi ushtruar nga personi fizik apo juridik tek autoriteti i Prokurorit të Shtetit e që korrespondojnë me ndonjë hetim apo procedurë quhet kundërkushtetues, përkatësisht kundërligjor. Gjykojmë se ky parim pretendon të qenët e Prokurorit të Shtetit në pozicion paanësie gjatë ushtrimit të funksionit të tij.

Parimi i ligjshmërisë, sipas LPSH-së, manifestohet në atë mënyrë që "funksionet prokuroriale ushtrohen vetëm nga prokurorët e autorizuar dhe kompetentë të shtetit edhe prokurorët specialë". (neni 4.1.).

Në kuadër të këtyre funksioneve, LPSH-ja specifikon: inicimin e hetimeve penale, ngritjen e aktakuzave, paraqitjen e propozim-akuzave, zhvillimin e ndjekjes penale dhe detyra të tjera që përkojnë me aktin suprem juridik dhe ligjet e dala prej tij (neni 4.2).

Parimi i shumësisë etnike, sipas LPSH-së, "pasqyron shumëllojshmërinë etnike në Republikën e Kosovës, në pajtueshmëri me nenet 109(4) dhe 110(3) të Kushtetutës dhe parimet e pranuara ndërkombëtarisht lidhur me të drejtat e njeriut dhe barazinë gjinore" (neni 5).

Si pasojë, paraqitja shumetnike i atribuohet, përkrah Prokurorit të Shtetit, edhe Këshillit Prokurorial të Kosovës në përputhje me normat kushtetuese dhe parimet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut dhe barazisë gjinore.

Parimi i efikasitetit i Prokurorit të Shtetit parasheh që "Prokurori i Shtetit ushtron funksionet e veta në mënyrë efikase" për të shtuar "efektive dhe në pajtueshmëri me Kushtetutën, ligjet e zbatueshme dhe parimet e pranuara ndërkombëtarisht për mosdiskriminim, të drejtat e njeriut dhe liritë themelore" (neni 6).

Edhe pse sintagma e titullit të këtij neni “Efikasiteti i Prokurorit të Shtetit” sugjeron trajtimin e parimit të efikasitetit të Prokurorit të Shtetit, çuditërisht kjo nuk ndodh. Për më tepër, teksti i normës konkrete ligjore përmbajtjesisht tejkalon vetë titullin ngase shtrihet edhe në – efektivitetin dhe pajtueshmërinë e këtij funksioni në kuptim të normave kushtetuese, ligjore dhe parimeve ndërkombëtare të të drejtave dhe lirive themelore të njeriut.

Ishin këto parimet themelore të sanksionuara me LPSH, të cilat përshkojnë funksionimin e Prokurorit të Shtetit, i cili me dispozitat përfundimtare shfuqizoi ish-aktet përkatëse juridike dhe rrjedhimisht solli në fuqi një pakicë dispozitash të LPSH pas shpalljes në "Gazetën zyrtare të Republikës së Kosovës" më 29.10.2010, kurse nga 1 janari 2013 sjell në fuqi shumicën e tyre.

Krejt në fund, të përkujtojmë se LPSH-ja është ligj i karakterit special, sepse i atribuohet enkas Prokurorit te Shtetit si pjesë integrale e sistemit juridik pozitiv kosovar i nxjerrë gjatë historikut të deritanishëm të legjislacionit postkonstitucional.

(Autori është zyrtar në Agjencinë Kundër Korrupsionit)