Fan Noli për “Don Kishotin”: Një satirë që rrëzon mitet e Mesjetës

Romani Don Kishoti i Mançës i Miguel de Cervantes Saavedra nuk është thjesht një histori aventureske, por një vepër me qëllim të qartë kritik dhe revolucionar, sipas interpretimit të Fan Noli.

Në komentin e tij, Noli thekson se Servantesi e shkroi këtë roman për të diskredituar librat e kalorësisë, të cilët dominonin imagjinatën e kohës. Por për ta arritur këtë, ai nuk mjaftohet me talljen e një zhanri letrar – ai godet të gjithë mendësinë e Mesjetës, me mitet, iluzionet dhe botëkuptimin e saj.

Sipas Nolit, dy personazhet kryesore, Don Kishoti dhe Sanço Pança, përfaqësojnë tipa të tejkaluar të një epoke që nuk përputhet më me realitetin modern. Përpjekja e tyre për të rikthyer botën e kalorësisë përbën një akt absurd, një kthim prapa në histori, nga përparimi drejt errësirës, nga shkenca drejt magjisë.

Don Kishoti, në këtë këndvështrim, nuk është thjesht një figurë komike, por një simbol i njeriut që jeton në iluzione dhe përpiqet të ndryshojë realitetin duke u mbështetur në fantazi. Ai përfaqëson utopistin që nuk sheh botën siç është, por siç dëshiron ta imagjinojë.

Për Nolin, fuqia e veprës qëndron pikërisht në këtë përplasje mes ëndrrës dhe realitetit. “Don Kishoti” shndërrohet kështu në një kritikë të thellë ndaj prapambetjes dhe një thirrje për të përqafuar kohën moderne dhe arsyen.

Ky interpretim e vendos romanin jo vetëm si një kryevepër letrare, por edhe si një pikë kthese në historinë e mendimit evropian. /kultplus