Studentë iranianë kthehen nga Rusia me njohuri mbase vdekjeprurëse rreth dronëve dhe IA-së

Në vitin 2000, iraniani Ali Mohammad Amouei përfundoi studimet në Institutin e Aviacionit të Moskës (MAI), një universitet i njohur teknik rus i përqendruar në inxhinierinë hapësinore dhe atë të raketave. Ekspertiza e tij është në motorët me turbina me gaz – lloji i motorëve që përdoren për të fuqizuar avionët e udhëtarëve dhe avionët luftarakë, por edhe raketat lundruese e dronët.

Pas kthimit në Iran, Amouei nisi të ngjitej në hierarkinë e industrisë së aviacionit, sipas profilit të tij në LinkedIn. Deri në vitin 2017, ai ishte bërë drejtues i lartë në Farsco, një kompani në pronësinë e së cilës përfshihet Mahan Air, një kompani ajrore ndaj së cilës Shtetet e Bashkuara kanë vendosur tashmë sanksione për shkak të lidhjeve me Korpusin e Gardës Revolucionare Islamike të Iranit (IRGC).

Në vitin 2020, Uashingtoni vendosi sanksione ndaj vetë Farscos, duke e akuzuar atë për blerje të paligjshme të helikopterëve të prodhuar në Shtetet e Bashkuara.

Mohammad Hosseinpour Khanmiri u kthye në Iran në vitin 2022, pas disa vitesh në Rusi, ku kishte nisur studimet në Universitetin Shtetëror të Shën Petersburgut në vitin 2015.

Ai dhe këshilltari i tij atje, studiuesi i lartë Roman Bogdanov, zhvilluan një metodë për matjen e raporteve të izotopeve të uraniumit dhe toriumit në mostrat e mineraleve natyrore. Ky bashkëpunim ishte pjesë e një partneriteti më të gjerë që daton që nga fillimi i viteve ‘90, kur Rusia nisi të ndihmonte Iranin në ndërtimin e programit të tij të energjisë bërthamore dhe të centralit të tij të vetëm bërthamor, në Bushehr.

Në vendin e tij, Khanmiri e përdori këtë metodë mbi xeherorin nga Saghandi, vendburimi kryesor i uraniumit në Iran. Referencat në internet tregojnë se ai tani punon në Organizatën e Energjisë Atomike të Iranit ose në një institut kërkimor bërthamor të lidhur me të, ndaj të cilit janë vendosur sanksione nga vendet perëndimore.

Rrugëtimet arsimore dhe profesionale të Amoueut dhe Khanmirit nuk janë aspak raste të veçuara: Për dekada me radhë, Rusia ka trajnuar specialistë iranianë dhe ka ndihmuar në zhvillimin e karrierave të tyre shkencore në fusha që kanë zbatime praktike në industrinë e mbrojtjes dhe aktivitetet bërthamore, duke krijuar një lloj kanali të teknologjive me përdorim të dyfishtë midis dy vendeve.

Një analizë e hulumtimeve të publikuara gjatë 10 vjetëve të fundit, e kryer nga njësia hulumtuese ruse e Radios Evropa e Lirë (REL), Systema, tregon se Rusia dhe Irani kanë vazhduar të bashkëpunojnë në fusha me rëndësi të veçantë për industrinë iraniane të mbrojtjes.

Këto fusha tani përfshijnë jo vetëm sektorë tradicionalë, si shtytja e raketave dhe pasurimi i uraniumit, por edhe teknologji që përdoren si në luftën e Rusisë kundër Ukrainës, ashtu edhe në luftën amerikano-izraelite me Iranin, si lufta elektronike, falsifikimi i sinjaleve GPS për të çorientuar sistemet e navigimit dhe inteligjenca artificiale për dronët.

“Ky ka qenë një synim afatgjatë i iranianëve, që të kenë qasje në këtë informacion ose në çfarëdo lloj informacioni”, në fushën bërthamore, por edhe “në fusha të tjera të ndjeshme, si inteligjenca artificiale dhe gjithçka që lidhet me hapësirën ajrore”, tha Nicole Grajewski, eksperte në universitetin Sciences Po në Paris dhe autore e një libri të botuar në vitin 2024 mbi marrëdhëniet Rusi-Iran.

“Asnjë nga përpjekjet kërkimore iraniane, veçanërisht ato që përfshijnë studentët e doktoratës që shkojnë jashtë vendit, nuk është tërësisht apolitike”, tha Grajewski për REL në një bisedë telefonike. “Në shumicën e rasteve, ato kanë një lloj lidhjeje me qeverinë ose ndonjë motiv tjetër të fshehtë”.

E njëjta gjë vlen edhe për disa institute kërkimore teknike ruse, tha ajo, por shtoi: “Në përgjithësi, Irani ka qenë vendi që ka kërkuar më shumë bashkëpunim nga Rusia, në krahasim me Rusinë që ka shkuar te Irani.”

“Miqtë tanë në Rusi”

“Në shumë raste, ne kemi një shkallë të caktuar të vetëmjaftueshmërisë në mbrojtje”, tha Mohammad Javad Zarif, atëherë ministër i Jashtëm i Iranit, në vitin 2020. “Në disa raste, ne kemi nevoja serioze për bashkëpunim në fushën e armatimit me miqtë tanë në Rusi dhe në vende të tjera”.

Shtrirja e lidhjeve akademike është luhatur në varësi të zhvillimeve gjeopolitike dhe ulje-ngritjeve në marrëdhëniet mes Rusisë dhe Iranit, si dhe lidhjeve të tyre përkatëse me Perëndimin. Numri i iranianëve që studiojnë në universitetet ruse është rritur ndjeshëm qëkurse presidenti Vladimir Putin nisi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës në vitin 2022.

Lidhjet ushtarake dhe industriale mes Rusisë dhe Iranit janë në qendër të vëmendjes gjatë kësaj lufte, e cila tani po i afrohet pesëvjetorit, si dhe gjatë luftës amerikano-izraelite me Iranin, e cila shpërtheu në shkurt.

Përveç predhave dhe municioneve të tjera, Irani siguroi shumë nga dronët e përdorur nga Rusia në fazat e hershme të pushtimit në shkallë të plotë, ndërsa Rusia tani po prodhon në masë versione të prodhuara brenda vendit duke përdorur të njëjtën teknologji. Ekspertët thonë se bashkëpunimi funksionon në të dyja drejtimet: Moska gjithashtu ka ndarë përmirësime teknologjike me Teheranin.

Përtej kësaj, Rusia raportohet se i ka ofruar Iranit informacione të inteligjencës dhe të dhëna të tjera për ta ndihmuar në shënjestrimin e aseteve amerikane në rajonin e Gjirit Persik gjatë luftës atje. Financial Times raportoi këtë muaj se Rusia po e ndihmon fshehurazi Iranin të zhvillojë raketa të avancuara supersonike lundruese që nga viti 2023.

Bashkëpunimi në inxhinierinë e raketave nisi në vitet ‘90, kur institutet dhe kompanitë ruse e ndihmuan Iranin të zhvillonte raketën e tij të parë balistike të prodhuar brenda vendit.

Sa u përket motorëve të avionëve, Irani ka përvojë në riparimin e tyre dhe në prodhimin e pjesëve individuale, por nuk ka prodhuar kurrë në seri një motor të plotë për avionë civilë. Ajo që ka zotëruar në këtë fushë janë motorët e vegjël me turbina me gaz – specialiteti i Amoueut – të prodhuar për raketa lundrimi dhe dronë.

Bashkëpunimi gjatë luftës

Derisa Amouei po thellohej gjithnjë e më shumë në botën e aviacionit iranian të lidhur me mbrojtjen, ai nuk ndaloi së publikuari punime me kontaktet e tij të vjetra në Rusi.

Në vitin 2016, ai ishte bashkautor i një punimi mbi veshjet mbrojtëse për fletët e turbinave, së bashku me iranianë të tjerë dhe një pedagog të MAI-t. Në vitin 2021, ai publikoi sërish - këtë herë nën emrin e një universiteti iranian të lidhur me Qendrën e Kërkimit për Teknologji dhe Shkencë të Mbrojtjes, e cila lidhet drejtpërdrejt me Ministrinë iraniane të Mbrojtjes.

Izraeli bombardoi në vitin 2025 një kampus të lidhur me të njëjtin rrjet, ndërsa ushtria amerikane e ka lidhur atë me programin bërthamor të Iranit. /REL

Shkrimin e plote mund ta lexoni KETU: