“Të Dashuruarit”, një poezi e heshtur e ngjyrës dhe linjës nga Reza Abbasi
Në një nga miniaturat më të njohura të mjeshtrit persian, dashuria merr formë përmes një përqafimi të përmbajtur, ngjyrave të pasura dhe linjave elegante që e bëjnë një çast intim të duket i përjetshëm.
Në artin persian, një vështrim mund të tregojë një histori dhe një vijë e vetme mund të mbajë brenda saj një botë të tërë. Këtë gjuhë të hollë e mishëron Reza Abbasi, një nga emrat më të rëndësishëm të miniaturës persiane të periudhës Safavide.
Në veprën “Të Dashuruarit”, artisti sjell një skenë intime ku një burrë dhe një grua afrohen në një përqafim të butë. Nuk ka teprim dhe as dramë. Gjithçka është e përmbajtur, elegante dhe e ndërtuar me një ndjeshmëri që e kthen momentin në një poezi vizuale.
Figurat janë vendosur pranë njëra-tjetrës, ndërsa linjat e holla ndjekin me kujdes konturet e trupave dhe veshjeve. Tiparet e fytyrave, sytë e zgjatur dhe shprehjet e buta krijojnë një ndjesi afërsie. Dy personazhet duket sikur nuk janë më pjesë e botës përreth, por tërhequr në një hapësirë të tyreën.
Edhe ngjyrat luajnë një rol të rëndësishëm. Sfondi i artë i jep skenës një shkëlqim të ngrohtë, ndërsa tonet e veshjeve, lulet dhe frutat krijojnë një atmosferë të pasur dhe harmonike. Detajet janë të pakta, por secili është vendosur me kujdes dhe i shërben ekuilibrit të kompozimit.
Reza Abbasi nuk e trajton dashurinë si një histori të madhe dhe dramatike. Ai e gjen atë në gjestin e vogël, në afërsinë e dy figurave dhe në heshtjen që i rrethon. Kjo përmbajtje e bën veprën edhe më të fuqishme, sepse ndjenja nuk shpjegohet; ajo thjesht shfaqet.
I lindur në Kashan rreth vitit 1565, Abbasi u bë një nga figurat kryesore të artit persian gjatë periudhës Safavide. Ai lidhet ngushtë me zhvillimin e Shkollës së Isfahanit, e cila solli një frymë të re në miniaturën persiane. Rëndësia e tij qëndron në faktin se ai e zgjeroi miniaturën përtej ilustrimit të dorëshkrimeve. Portreti individual, figurat e vetmuara, skenat intime dhe personazhet e jetës së përditshme zunë një vend më të rëndësishëm në krijimtarinë e tij. Në duart e Abbasit, figura njerëzore nuk është thjesht pjesë e një rrëfimi. Ajo bëhet vetë rrëfimi.
Kjo vihet re qartë edhe te “Të Dashuruarit”. Dy figurat nuk kanë nevojë për një histori të gjatë për të komunikuar. Qëndrimi i tyre, veshjet, gjestet dhe mënyra se si janë vendosur në hapësirë mjaftojnë për të krijuar një atmosferë të tërë.
Stili i tij u ushqye nga tradita të ndryshme artistike, përfshirë ndikime persiane, osmane dhe kineze, por Abbasi arriti t’i shndërrojë ato në një gjuhë personale. Linja elegante, format e zgjatura dhe kujdesi për detajin u bënë pjesë e identitetit të tij artistik.
Në këtë miniaturë, bukuria nuk qëndron vetëm te figura njerëzore. Ajo është e shpërndarë në të gjithë sipërfaqen e veprës. Në sfondin e artë, në lulet, në frutat dhe në çdo detaj të vogël që e pasuron skenën.
Gjithçka duket sikur është vendosur për të krijuar një ekuilibër mes trupit dhe hapësirës, mes ngjyrës dhe vijës, mes reales dhe asaj që duket pothuajse ëndërrimtare. Kjo është një nga arsyet pse arti i Reza Abbasit vazhdon të tërheqë vëmendjen edhe sot. Ai nuk mbështetet vetëm te bukuria dekorative e miniaturës, por te aftësia për të shprehur gjendje njerëzore përmes mjeteve shumë të thjeshta. Një vështrim mund të bëhet emocion.
Një vijë mund të bëhet lëvizje. Një ngjyrë mund të bëhet atmosferë. Dhe një përqafim mund të bëhet histori. Abbasi vdiq në vitin 1635, por ndikimi i tij vazhdoi përtej jetës së tij. Veprat e tij ruhen sot në koleksione dhe institucione të rëndësishme të artit në mbarë botën, duke dëshmuar rëndësinë e një artisti që ndryshoi mënyrën se si miniatura persiane e shihte figurën njerëzore.
“Të Dashuruarit” mbetet një shembull i bukur i kësaj trashëgimie. Një vepër e vogël në përmasa, por e madhe në ndjesinë që përcjell. Reza Abbasi e ktheu një çast të heshtur në një kujtim që i ka rezistuar shekujve. Nëpërmjet ngjyrës, linjës dhe gjestit, ai krijoi një dashuri që nuk ka nevojë për fjalë. Një dashuri që qëndron e qetë në letër, por vazhdon të flasë. /kultplus
