Çfarë është ADHD dhe çfarë është ADD? Si t’i kuptojmë shenjat dhe kur duhet të kërkojmë ndihmë

Shpesh dëgjojmë njerëz që thonë: “Ai ka ADHD” ose “Ajo ka ADD”. Por çfarë nënkuptojnë këto terma në të vërtetë?

ADHD është një çrregullim neurozhvillimor që ndikon në mënyrën se si një person e rregullon vëmendjen, energjinë, impulsivitetin, organizimin dhe përqendrimin. ADHD nuk ka të bëjë me mungesë vullneti, dembelizëm apo mungesë edukate. Është një mënyrë tjetër e funksionimit të trurit.

ADD është një term që shumë njerëz ende e përdorin, sidomos kur flasin për persona që kanë vështirësi me vëmendjen, por nuk janë shumë hiperaktivë ose impulsivë. Sot, në kuptimin klinik, ADD nuk konsiderohet më si një diagnozë krejtësisht e veçantë, por si një formë e ADHD-së ku vështirësitë kryesore lidhen me përqendrimin, organizimin dhe mbajtjen e vëmendjes.

Një person me këtë formë të ADHD-së mund të duket i qetë nga jashtë. Ai ose ajo mund të ulet në klasë, në punë apo në një bisedë dhe të mos krijojë shqetësim për të tjerët. Por brenda vetes mund të jetë duke luftuar shumë për të ndjekur mendimin, për të mbajtur fokusin, për të përfunduar detyrat apo për të mos harruar gjërat e rëndësishme.

Prandaj është e rëndësishme të kuptojmë se ADHD nuk duket gjithmonë njësoj. Disa persona janë më të lëvizshëm, më impulsivë dhe më të zëshëm. Të tjerë janë më të heshtur, më të tërhequr dhe e përjetojnë vështirësinë brenda vetes. Sidomos tek vajzat dhe gratë, ADHD shpesh mund të mos vërehet për shumë vite, sepse ato mësojnë ta fshehin lodhjen, çorganizimin dhe vështirësitë e përqendrimit.

Shenjat mund të jenë të ndryshme. Dikush mund të harrojë takime, të vonohet shpesh, të humbasë gjëra, të shtyjë detyrat për më vonë, të ketë vështirësi të përfundojë atë që fillon, të lodhet shpejt nga detyrat monotone ose të ndihet i mbingarkuar nga gjërat e përditshme. Një tjetër mund të ketë shumë ide në kokë, por vështirësi t’i organizojë dhe t’i çojë deri në fund.

Një keqkuptim i madh është se personat me ADHD nuk mund të përqendrohen fare. Në fakt, shumë prej tyre mund të përqendrohen shumë mirë kur diçka është interesante, krijuese ose emocionale për ta. Vështirësia shfaqet më shumë kur detyra është e mërzitshme, përsëritëse, pa motivim të menjëhershëm ose kërkon planifikim afatgjatë.

Me kalimin e moshës, ADHD mund të ndryshojë mënyrën se si shfaqet. Një fëmijë që dikur ka qenë shumë aktiv fizikisht mund të bëhet një i rritur që duket i qetë, por që përjeton një lloj shqetësimi të brendshëm, mendime të shumta, vështirësi për t’u çlodhur dhe ndjenjë të vazhdueshme se nuk po arrin mjaftueshëm.

Është shumë e rëndësishme të mos paragjykojmë. Një person me ADHD nuk ka nevojë për kritika të vazhdueshme, por për kuptim, strukturë, mbështetje dhe ndihmë të duhur. Kur vështirësitë ndikojnë në shkollë, punë, familje, marrëdhënie, ekonomi, gjumë apo vetëvlerësim, atëherë është e rëndësishme të kërkohet ndihmë profesionale.

Të kërkosh ndihmë nuk do të thotë se je i dobët. Përkundrazi, do të thotë se po merr përgjegjësi për veten, për shëndetin tënd dhe për jetën tënde. Një vlerësim profesional mund të ndihmojë për të kuptuar më mirë vështirësitë, për të dalluar ADHD-në nga ankthi, depresioni, stresi apo trauma, dhe për të gjetur trajtimin dhe mbështetjen e duhur.

ADHD nuk është vetëm një diagnozë. Është një mënyrë funksionimi që, me kuptim, trajtim dhe strategji të përshtatshme, mund të menaxhohet më mirë. Sa më herët të kuptohen shenjat, aq më lehtë bëhet të ndërtohet një jetë me më shumë strukturë, qetësi dhe vetëpranim.

Qëllimi nuk është të vendosim etiketa mbi njerëzit. Qëllimi është t’i ndihmojmë ata të kuptojnë veten, të mos fajësojnë veten dhe të kërkojnë ndihmën që meritojnë.
 

Nga: Aurora Pirraku Nika

Psikoterapeute e licencuar | Magjistre në Psikologji | Magjistre në Punë Policore | Specialiste në Shkencat e Sjelljes | Kriminologe