BE-ja dëshiron një revolucion të inteligjencës artificiale

Ndërsa SHBA-ja dhe Kina përparojnë me hapa të shpejtë, BE synon të forcojë ekonominë përmes inteligjencës artificiale. A mund të konkurrojë ajo duke mbrojtur njëkohësisht punonjësit, sigurinë e klimën?

Samiti Ndërkombëtar për Inteligjencën Artificiale (IA), i mbajtur këtë javë në Dublin, nuk ishte thjesht një tjetër konferencë, por synonte diçka më spektakolare: njoftimin madhështor se Evropa është gati për revolucionin e saj të Inteligjencës Artificiale (IA).

Mes më shumë se 1500 të ftuarve të pranishëm ishin bashkëthemeluesi dhe drejtuesi i "Google DeepMind", Demis Hassabis, dhe presidenti i "Microsoft", Brad Smith, si dhe zyrtarë të lartë të Bashkimit Evropian dhe të Irlandës. Ky samit përbënte një pjesë kyçe të presidencës së Irlandës në Këshillin e BE-së, por mungesa e zërave kritikë që do të balanconin entuziazmin e shfaqur për IA-në, ka çuar në akuza për promovim të tepruar të teknologjisë. Samiti ishte "pothuajse si një program politik në favor të inteligjencës artificiale", u shpreh për DW Barry O'Sullivan, profesor i IA-së në "University College Cork".

IA ndihmon konkurrueshmërinë e Evropës

Tema kryesore ishte se si të përdoret inteligjenca artificiale për të vënë në lëvizje ekonominë e ngadaltë të Evropës, për të nxitur inovacionin dhe për të arritur ritmin meSHBA-në dhe Kinën. Në panelet e mbushura me drejtues të lartë, u bënë të qarta përfitimet e mundshme: zbulimi i shenjave të hershme të kancerit, përmirësimi i paralajmërimeve për mot ekstrem dhe optimizimi i shpërndarjes së energjisë për të kursyer energji. Megjithatë, kthimi i këtyre premtimeve në shërbime të besueshme kërkon ende testim dhe monitorim.

Interesi i Irlandës në këto çështje nuk vjen thjesht nga vullneti i mirë ndaj shteteve anëtare të BE-së. Vendi strehon operacionet disa prej kompanive më të mëdha të teknologjisë në botë dhe mbështetet shumë në taksimin e firmave shumëkombëshe. Kompanitë shumëkombëshe në pronësi të huaj paguan 28.8 miliardë euro në taksë korporatash në vitin 2025, duke përbërë 87% të totalit, duke përjashtuar të ardhurat e jashtëzakonshme nga taksat e Apple. Kjo përfshin farmaceutikën dhe sektorë të tjerë, jo vetëm teknologjinë.

Kjo do të thotë se Dublini ka një interes të madh për të ndikuar në formësimin e rregullave evropiane, duke ruajtur njëkohësisht mbështetjen e investitorëve. Megjithatë,fuqia financiare e Evropës mbetet shumë prapa asaj të Amerikës: sipas "AI Index" të Universitetit Stanford, investimet private në inteligjencën artificiale (IA) në SHBA arritën në 286 miliardë dollarë (rreth 253 miliardë euro) në vitin 2025, krahasuar me 21 miliardë dollarë (18,6 miliardë euro) në Evropë.

Por, a është vërtet e nevojshme që Evropa të konkurrojë në të njëjtat kushte? O'Sullivan mendon se ajo duhet të përqendrohet te pikat e saj të forta, duke përfshirë robotikën industriale dhe aplikimet e specializuara: "Në Evropë kemi një mundësi unike në fushën e inteligjencës artificiale, dhe pikërisht këtë duhet të mbështesim."

Rregulloret e BE nën presion

Përfaqësuesit e BE-së në samit nxituan të theksonin, se tani ishin vendosur rregulla për të përfituar nga IA-ja, duke zbutur rreziqet e saj: Michael McGrath, komisioneri irlandez përgjegjës për demokracinë, drejtësinë, sundimin e ligjit dhe mbrojtjen e konsumatorit, foli për një ekuilibër midis potencialit të IA-së dhe "mbrojtësve të duhur" të nevojshëm për të siguruar besimin.

Akti i IA-së psh. ndalon praktika të caktuara dhe vendos kërkesa më të forta për përdorimet e ndjeshme. Amendamentet përkatëse të Omnibus, në fuqi që nga korriku 2026, synojnë të thjeshtojnë respektimin e rregulloreve, por kanë vonuar futjen e disa masave mbrojtëse. Rregullat që mbulojnë fusha duke përfshirë punësimin dhe arsimin tani do të zbatohen nga dhjetori 2027; ato për IA-në e integruar në produktet e rregulluara nga gushti 2028.

Komisioni ka thënë se kompanitë kanë nevojë për kohë për t'u përshtatur me standardet dhe udhëzimet e reja. Megjithatë, kritikët besojnë se mbrojtja po vonohet, shkak presioni për të mbetur konkurrues. Për O'Sullivan-in, rregullimi dhe inovacioni nuk janë kontradiktore. "Ideja se nuk mund të ketë njëkohësisht rregullim dhe inovacion është thjesht pakuptim," tha ai, duke iu referuar sektorit farmaceutik dhe pajisjeve mjekësore.

Demonstrata jashtë samitit

Për protestuesit jashtë samitit, garancitë e dhëna nga politikanët dhe kompanitë teknologjike tingëllojnë boshe. Paul Murphy, një ligjvënës irlandez nga partia socialiste "People Before Profit" (Njerëzit para Fitimit), argumentoi se, ndonëse rregulloret në Evropë janë më të forta se ato në SHBA, standardet mbeten ende të ulëta. Me ndryshimet e fundit, ai sheh një prirje drejt çrregullimit.

"Gjigantët e teknologjisë po diktojnë ritmin dhe të gjithë të tjerët thjesht pritet të përshtaten," tha ai për DW. Në vend të kësaj, ai kërkon që shoqëria civile, sindikatat dhe politikanët të diskutojnë se si duhet të zhvillohet teknologjia dhe si duhet të përdoren burimet e kufizuara, si uji dhe energjia elektrike.

Brenda, përfaqësuesja e sindikatës Fionnuala Ní Bhrógáin – një nga zërat e paktë kritikë në skenë – ngriti pyetjen se kush do të përfitojë nga rritja e produktivitetit. Optimizimi, theksoi ajo, mund të ushtrojë presion më të madh mbi punonjësit. Edhe Murphy ka frikë nga një presion në rritje për të punuar më shpejt, me më pak autonomi dhe më shumë mbikëqyrje. Nëse një orë e kursyer nga e-mail-et shndërrohet në kohë për të menduar, apo çon në më shumë detyra, kjo varet nga vendimet e punëdhënësve dhe fuqia negociuese e punonjësve.

Nga ana tjetër, O'Sullivan u shpreh se fakti që Inteligjenca Artificiale (IA) heq detyrat rutinë, u jep punonjësve "më shumë kohë për të menduar dhe për të qenë më krijues në punën e tyre".

Kosto e rëndë mjedisore

Në Irlandë, çështja e burimeve është veçanërisht urgjente. Qendrat e të dhënave përdorën 23% të energjisë elektrike të matur të vendit në vitin 2025. Kjo përfshin ruajtjen në cloud dhe shërbime të tjera, jo vetëm inteligjencën artificiale. Murphy argumentoi se zgjerimi i tyre rrit faturat e familjeve dhe dëmton objektivat klimatike. Energjia e rinovueshme mund të ndihmojë në përmbushjen e kërkesës. Por energjia shtesë e pastër duhet të zëvendësojë edhe lëndët djegëse fosile, ndërkohë edhe banimi dhe industritë e tjera kanë nevojë gjithashtu për kapacitetin e rrjetit. "Qëndrueshmëria ekologjike e inteligjencës artificiale është një problem i madh", u pajtua O'Sullivan, duke bërë thirrje që sektori të zvogëlojë problemet energjetike.

E ardhmja e IA

Brenda në sallë, madje edhe drejtuesit e industrisë e pranuan nevojën për kufizime. Hassabis, kryeshkencëtari i Alphabet, i quajti incidentet e fundit të hakerimit përmes inteligjencës artificiale si "sinjale paralajmëruese" dhe bëri thirrje për mbikëqyrje ndërkombëtare. Presidenti i Microsoft-it, Smith, u shpreh: "Na duhen ligje. Na duhen rregullore." Paralajmërimet vijnë pas incidenteve konkrete.

Gjatë vlerësimeve të sigurisë kibernetike në korrik, modelet e OpenAI anashkaluan kontrollet e izolimit, ndërhynë në infrastrukturën që rrethonte testimin, dolën jashtë mjedisit të kontrolluar dhe sulmuan një kompani reale, Hugging Face, e cila strehon modele të inteligjencës artificiale dhe grupe të dhënash.

Lidhur me këtë temë pati dakordin në panele e jashtë saj: Incidentet tregojnë se sa e vështirë mund të jetë të mbash nën kontroll sistemet gjithnjë e më autonome. Vetëm garancitë e zhvilluesve nuk mund të garantojnë sigurinë. As rregullorja nuk mund të eliminojë çdo rrezik. Por për O'Sullivan dhe Murphy, kjo mbetet thelbësore. Evropa dëshiron të formësojë inteligjencën artificiale pa bërë kompromis me avantazhet që dëshiron të ketë. Ky akt balancimi është i vështirë, ai përfshin zgjedhje në lidhje me investimet, burimet dhe shpërndarjen e fitimeve. Edhe një performancë spektakolare hapëse nuk mund të kërcejë rreth këtyre pyetjeve./DW